Güneydoğu Anadolu kazıları Neolitik dönemi aydınlatıyor
Göbeklitepe, Amida Höyük, Boncuklu Tarla, Çayönü ve Uluköy Mağarası'ndaki kazılarda 12 bin yıldan 450 bin yıla uzanan buluntular ortaya çıktı. Yerleşik yaşama geçiş, tarım başlangıcı ve ilk madencilik izleri yeni verilerle destekleniyor.
Güneydoğu Anadolu toprakları, insanlık tarihinin en eski yerleşim izlerini barındırıyor. Göbeklitepe'den Çayönü'ne, Amida Höyük'ten Boncuklu Tarla ve Uluköy'e kadar süren kazılar, yerleşik hayata geçiş sürecini ayrıntılarıyla ortaya koyuyor. Göbeklitepe'deki çalışmalar, 12 bin yıl öncesine ait yapılar ve sanat eserlerini gün yüzüne çıkarıyor.
UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan alanda bulunan mimari ve günlük kullanım izleri, o dönem insanlarının gelişmiş bir sosyal yapı içinde yaşadığını gösteriyor. Kazı sonuçları, tarım ve hayvancılığın yerleşik hayata geçişin nedeni değil sonucu olabileceğini işaret ediyor.
12 bin yıl önce yaşayan toplulukların yalnızca hayatta kalma çabası içinde olmadığı, aynı zamanda teknoloji ve sanatsal üretim yaptığı anlaşılıyor. Diyarbakır merkezindeki Amida Höyük'te yürütülen kazılar, yerleşimin 10 bin yıl öncesine indiğini ortaya koydu. Yangın izleri, seramik parçaları, taş eserler ve obsidiyen aletler bu tarihi doğruladı.
Daha önce 5 bin 500 yıllık olduğu sanılan höyükte yaşamın kesintisiz sürdüğü belirlendi. Yeni bulgular Diyarbakır'ın tarihine ilişkin mevcut bilgileri değiştirebilecek nitelikte. Mardin'in Kızıltepe ilçesindeki Uluköy Mağarası'nda yapılan kazılarda 200 bin yıllık ve daha derin tabakalarda 450 bin yıllık Paleolitik Çağ buluntuları tespit edildi.
Yontma taş aletler ve hayvan kemikleri dönemin beslenme ve çevre koşullarına ışık tutuyor. Levant ve Suriye hattıyla bağlantılı taş alet teknolojilerinin Anadolu'da ilk kez burada saptanması, bölgenin yüz binlerce yıl önce önemli bir geçiş noktası olduğunu gösteriyor.
Diyarbakır'ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi'nde sürdürülen çalışmalar, yerleşimin 12 bin yıl öncesine uzandığını doğruladı. Göçebelikten tarımsal üretime geçişin izleri burada bir arada bulunuyor. Tarım, hayvan evcilleştirme, ilk madencilik, mimari ve ölü gömme geleneklerine dair bulgular elde edildi.
10 bin 500 yıllık mezarlık alanı da dönemin inanç biçimlerini yansıtıyor. Mardin'in Dargeçit ilçesindeki Boncuklu Tarla'da yapılan kazılar, yerleşimin sanılandan bin yıl daha eski olduğunu gösterdi. Geç Epipaleolitik dönemden Neolitik Çağ'a uzanan alanda 200'den fazla bireye ait iskelet ve 200 bini aşkın boncuk bulundu.
Kazı ekibi, bakır kullanımının milattan önce 8500'lere kadar uzandığına dair verilere ulaştı. Alan, yerleşik hayata ve kültürel değişimlere geçişin anlaşılması açısından kritik önem taşıyor.
