Haiti'de çete şiddeti altında doğum
Port-au-Prince'in Bel Air bölgesinde çete kontrolü nedeniyle sağlık hizmetleri kısıtlı koşullarda yürütülüyor. Françoise adlı 45 yaşındaki hamile kadın MSF'nin geçici kliniğine başvurdu.
Françoise sekiz aylık hamile ve 45 yaşında. Bel Air'deki terk edilmiş bir okula sabah erken saatlerde geldi. Port-au-Prince'in bu yamaç mahallesi 2019'daki şiddetli ele geçirme olayından beri çetelerin denetiminde. Okullar kapanmış, elektrik kesilmiş ve yiyecek kıt. Silahlı çatışmalar her an çıkabiliyor.
Eskiden okul olan yapı şimdi birkaç saatliğine kurulan geçici sağlık kliniğine dönüştürülmüş. Işık yalnızca tahtalanmış pencerelerin aralıklarından ve kurşunlara karşı yığılmış kum torbalarının üzerinden geliyor. Ahşap sıralarla döşenmiş bir oda yeni doğanlar, anneleri ve doğum hizmeti almak için gelen hamile kadınlarla dolu. Hizmetleri Médecins Sans Frontières sağlıyor.
Human Rights Watch verilerine göre Trump yönetiminin 2025'te USAID fonlarını askıya alması Haiti'de yaklaşık 750 bin kadın ve kız çocuğunu sağlık hizmetlerinden yoksun bıraktı. Hizmet nadiren ulaşılabilir olduğunda kadınlar saatlerce sıra bekliyor.
Françoise'nin kliniğe gelişinden on gün önce bölgede rakip çeteler arasında şiddetli çatışma yaşandı. Yerel bir insan hakları grubu Associated Press'e onlarca kişinin öldüğünü, aralarında 10 çocuğun da bulunduğunu bildirdi.
Hamileliğinin son üç ayında olan Françoise kliniğe gitmek zorunda kaldığını söylüyor. Kendisinde gebelik ve doğum sonrası dönemde nöbete yol açabilecek eklampsi riskini ciddi ölçüde artıran bir tanı konmuş. Tedavi edilmezse koma, beyin hasarı ve ölümle sonuçlanabiliyor. Klinik olmasa nereye gideceğini “yalnızca Tanrı bilir” diyor.
2021'de başkan Jovenel Moïse'nin suikastından sonra Haiti daha derin kaosa sürüklendi. Yaklaşık 1,4 milyon Haitili iç göçmen haline geldi. Nüfusun yarısından fazlası yüksek düzeyde gıda güvensizliğiyle karşı karşıya ve 6 milyondan fazla kişi acil insani yardıma muhtaç.
Anne sağlığı açısından sonuçlar ağır. MSF verilerine göre Şubat 2022 ile Nisan 2025 arasında hastanelerdeki anne ölümleri oranı 100 bin canlı doğumda 250'den 350'ye yükseldi.
Port-au-Prince'teki sağlık tesislerinin yalnızca küçük bir bölümü hâlâ çalışıyor ve Bel Air, Tabarre gibi en yoksul mahallelerde yaşayan kadınlar için erişilebilir durumda. Cité Soleil'deki bir klinik Mayıs ayında çete şiddeti nedeniyle kapatılmak zorunda kaldı. Kentte doğumların yüzde 60'ının tıbbi bakım olmadan evde, kamplarda ya da sokakta gerçekleştiği tahmin ediliyor. Kanama, enfeksiyon ve hipertansiyon gibi komplikasyonlar tedavi edilmiyor ve bunlar anne ölümlerinin başlıca nedenleri arasında yer alıyor.
Bel Air kliniğindeki doğum öncesi muayeneler pil lambalarının ışığında bir paravanın arkasında yapılıyor çünkü çete denetimindeki bölgede elektrik yok.
Françoise'yi muayene eden ebe bebeğin büyük olasılıkla sezaryenle doğurulması gerektiğini söylüyor. Aksi halde anne ya da bebek ölebilir. Françoise'nin üç kızı var ve ikisi sezaryenle doğmuş. Bu bebek de kız olursa adını Lovinska koymayı planlıyor.
Klinikte birkaç saat geçtikten sonra dışarıda silah sesleri duyuldu. Sağlık personeli ekipmanlarını toplamaya başladı ve kadınlar dağıldı. Françoise Bel Air'in belirsiz sokaklarından uzun yürüyüşle evine, yerinden edilmişler için kurulan kamptaki kocası ve çocuklarının yanına döndü.
Port-au-Prince'teki durum hızla kötüleşiyor. Françoise'nin Bel Air kliniğine gitmesinden haftalar sonra yoğun çatışmalar patlak verdi. MSF ile çalışan yedi gönüllü saatlerce bir binanın içinde mahsur kaldı. Eski bir gönüllü binanın kapısı önünde yaralandı ve hayatını kaybetti. Anne sağlığı hizmetleri bir kez daha askıya alındı.
