İnsanlar neden ünlü olmak istiyor? Bilimsel Araştırma açıkladı

Şöhret olma isteğini doğrudan hırsla açıklamak oldukça yaygın bir yaklaşım. Ancak yapılan araştırmalar, bu arzunun arkasında çoğunlukla daha temel bir psikolojik ihtiyacın, yani ait olmak ve kabul edilmenin bulunduğunu gösteriyor. Bizi gerçekten mutlu eden unsur kalabalıkların alkışı mı, yoksa tanıdık birinin "iyi ki varsın" demesi mi sorusu bu noktada önem kazanıyor.

Vassar College Psikoloji Bölümü'nden Dara Greenwood, Ouachita Baptist Üniversitesi'nden Christopher Long ve Michigan Üniversitesi'nden Sonya Dal Cin, insanın şöhret arzusunun kökenlerini inceledi. Elde ettikleri bulguları 2013 yılında Personality and Individual Differences dergisinde yayımladılar.

Çalışmaya katılan 371 kişiye öncelikle şöhretin hangi yönlerini çekici buldukları soruldu. Verilen yanıtlar görünürlük, statü ve fayda olmak üzere üç farklı başlıkta toplandı. Görünürlük tanınmayı ve fark edilmeyi, statü saygı duyulmayı ve ayrıcalıklı olmayı, fayda ise kazanılan ilgiyi iyi bir amaç uğruna kullanabilmeyi ifade ediyordu. Ardından katılımcıların ne sıklıkla ünlü olmayı hayal ettikleri ve bunu ne kadar olası gördükleri ölçüldü. Sonuç oldukça netti; ait olma ihtiyacı yüksek olan bireyler, şöhretin her üç yönünü de daha cazip buldu ve daha sık ünlü olma hayali kurdu. Yaş ve cinsiyet farklılıkları hesaba katıldığında bile bu ilişkinin geçerliliğini koruduğu görüldü.

Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu ise farklı bir ölçümde ortaya çıktı. Araştırma ekibi, katılımcıların mevcut ilişkilerinden duydukları memnuniyeti de değerlendirdi. Çevresine karşı kendini gerçekten bağlı hisseden insanlarda görünürlük ve statü arzularında herhangi bir artış gözlenmedi. Bu grupta yükseliş gösteren tek unsur, şöhretin fayda sağlayan yüzü oldu.

Durumu iki cümlede özetlemek gerekirse; sağlam bağları olan bir insan anlatacak bir şey bulduğu için görünmek isterken, bağı olmayan insan sadece görünmek için görünme çabası içine giriyor.

Şöhret arzusunun temelinde hırs değil bir açlık yatıyor. İnsan alkışın kendisine değil, o alkışın taşıdığı "kabul edildin, artık dışarıda kalmayacaksın" vaadine yöneliyor. Bu durum, ünlü olmak isteyen herkesin yalnız olduğu anlamına gelmiyor; bir bireyin yaptığı çalışmanın karşılık görmesini istemesi son derece doğal. Ancak bu hayalin hayatın en dolu zamanlarında değil de genellikle en boş anlarında akla gelmesi, hedeften ziyade bir belirti olabileceğini gösteriyor.

Gece geç saatlerde paylaşım yapıp telefonu elinden düşüremeyen bir kişiyi ele alalım. Sürekli ekranı kontrol ederek beğeni sayısına bakan bu insan, beklentisinin altında kalan sayılar karşısında bir burukluk hisseder. Yaşanan bu burukluk paylaşılan fotoğrafla ilgili değildir; doğrudan "yeterince istenmiyor muyum?" sorusundan kaynaklanır. Ertesi gün paylaşılan daha iyi bir kareyle artan beğeni sayısı bu burukluğu kısa süreliğine dindirse de his geri gelir, çünkü ilaç doğru kaynaktan alınmamıştır.

Mevlânâ, Mesnevi'ye ney'in ayrılıklardan duyduğu şikâyetlerle başlar. Kamışlıktan koparılan ney'in nağmesi güzeldir ve meclisleri şenlendirir, ancak bu ses bir hasretin ürünüdür. Ney ne kadar çok dinlenirse dinlensin, asıl kamışlığına dönmediği sürece o feryat sona ermez. Ekran karşısında beğeni sayan bireyin durumu da bundan farklı değildir; dinleniyordur ve kalabalıklar ona kulak veriyordur, fakat koparıldığı yere henüz dönmemiştir.

İnsanın asıl mücadelesi duyulmak değil, döneceği yeri bulabilmektir. Duyulma isteği, o yeri bulamayanların başvurduğu bir teselli ikramiyesidir.

Bu tespitler sosyal medyanın tamamen bırakılması veya görünmekten vazgeçilmesi gerektiği anlamına gelmez. Görünmek istemek sığlık değil, insanın en köklü ihtiyaçlarından biridir. Buradaki temel mesele görünmek istemek değil, görünürlüğü bağ zannetmektir. Çünkü bağ karşılıklıdır, oysa görünürlük tek yönlüdür. Sizi uzaktan izleyen binlerce insan, hayatınızı gerçekten bilen tek bir kişinin yerini tutamaz.

Bu durumu çözüme kavuşturmak için bazı adımlar atılabilir. İlk olarak hayalin zihne ne zaman geldiğine dikkat edilmeli. "Keşke adım daha çok duyulsa" diye düşünüldüğünde durup o an üç parçaya ayrılabilir: Durum neydi, bu duruma yüklenen anlam neydi ve verilen tepki nasıldı? Çoğu zaman durum cevapsız kalan bir mesaj ya da kalabalık bir ortamda söz alamamak gibi basittir. Ancak yüklenen anlam devasa boyutlardadır: "Ben burada yokum." Tepki de buna bağlı olarak büyür. Bu zincir fark edildiğinde halkalar gevşer.

İkinci olarak, genişlemek yerine derinleşmek gerekir. Bin kişiye ulaşmaya çalışmadan önce, hayatın içinde gerçek bir kişiye ulaşılmalıdır. Ait olma ihtiyacı yüzeydeki çoğaltmalarla değil, derindeki tek bir sahici bağla tatmin olur.

Üçüncü adımda, görünürlük belirli bir amaca bağlanmalıdır. Araştırmanın sunduğu en değerli ipucu, bağı güçlü insanların şöhreti belirli bir amaç doğrultusunda istemesidir. "Görülmek istiyorum" ifadesi "şunun görülmesini istiyorum" şeklinde değiştirildiğinde, kişi kendini merkezden çıkarıp işi merkeze koyar ve kaygı yerini emeğe bırakır.

Son olarak, önce bir başkasını görmek gerekir. Görülmenin en kısa yolu başkalarını fark etmektir. Beklenen ilgi enerjisini başkalarını fark etmeye harcamak, birinin emeğini ismiyle anmak bu süreci destekler. Kâbil görmenin doğası gereği, verdiğiniz ölçüde dolarsınız.

İnsan aslında alkış istemez; o alkışın hissettirdiği "kabul edildin" duygusunu arar. İnsan tanınmaktan ziyade, bir kişi tarafından gerçekten bilinmek ister. Bu kadar insanın şöhret olmak istemesinin ardında yatan asıl mesele şöhretin kendisi değil; kalabalıkların gürültülü alkışı yerine, bir kişinin dönüp "iyi ki varsın" demesidir. Çünkü insan görüldüğü yerde değil, anlaşıldığı yerde huzur bulur.