Psikologlara göre sürekli telefon kontrol edenlerin ortak özelliği
Uzmanlar, gün içinde sürekli telefon ekranına bakma alışkanlığının arkasındaki psikolojik nedenleri ve bu davranışı azaltma yollarını açıkladı.
Günümüzde pek çok insan, farkında olmadan gün boyunca onlarca hatta yüzlerce kez telefonunun ekranına bakma ihtiyacı duyuyor. Herhangi bir bildirim gelmemiş olmasına rağmen cihaza uzanma alışkanlığı, psikologlara göre yalnızca yoğun teknoloji kullanımından kaynaklanmıyor. Bu davranış biçiminin temelinde beynin ödül mekanizması, belirsizlik durumuna karşı duyarlılık ve sosyal bağ kurma gereksinimi gibi ortak psikolojik etkenler yer alıyor.
Uzmanlara göre telefonu durmaksızın kontrol eden kişilerin paylaştığı en yaygın özellik, belirsizliği giderme arzularının oldukça yüksek olması. Yeni bir mesaj, elektronik posta ya da sosyal medya bildirimi düşüp düşmediğini denetlemek, insan beyninde küçük fakat etkili bir ödül beklentisi uyandırıyor.
Söz konusu durum, kesinlik içermeyen ödüllerin insan davranışlarını çok daha yoğun bir şekilde yönlendirdiğini ortaya koyan psikolojik araştırmalarla da uyum gösteriyor. Birey her ekranı aktive ettiğinde yeni bir içerikle karşılaşmasa dahi, 'acaba bu sefer var mıdır' algısı eylemin tekrarlanmasına zemin hazırlayabiliyor.
Uzmanlar, sürekli telefon bakma eyleminin her defasında bir bağımlılığa işaret etmediğini özellikle vurguluyor. Yoğun mesai baskısı, sosyal sıkıntılar veya kritik bir haber beklenen zaman dilimlerinde bu alışkanlık belirgin bir artış gösterebiliyor.
Özellikle kaygı seviyesi yüksek olan bireyler, gelişmeleri kaçırma endişesi taşıdıkları için telefonlarını daha sık denetleme eğiliminde bulunabiliyor. Psikoloji alanında bu durum kimi zaman kaçırma korkusu kavramıyla da bağdaştırılıyor.
Her bildirim sesi ya da ekran ışığı uyarısı, beyin içerisinde ödül beklentisi yaratan süreçleri harekete geçirebiliyor. Sosyal ağlarda alınan bir beğeni, mesaj ya da yeni paylaşım, anlık bir tatmin duygusu oluşturarak eylemin yeniden yapılmasını tetikleyebiliyor.
Bu sebeple uzmanlar, telefon kontrol etme alışkanlığının salt irade zayıflığıyla açıklanamayacağını, cihazların ve uygulamaların teknolojik tasarımlarının da bu davranışı tetiklediğini ifade ediyor.
Psikologlar, telefon kullanımını tamamen sonlandırmanın gerçekçi bir beklenti olmadığını, ancak kullanım alışkanlıklarının gözden geçirilip düzenlenebileceğini aktarıyor. Bu doğrultuda şu adımların atılması öneriliyor:
Lüzumsuz bildirimlerin iptal edilmesi.
Günün belirli zaman dilimlerinde telefona bakmayı kural haline getirmek.
Yemek esnasında ve uyku öncesinde telefonun erişilemeyecek bir noktaya konulması.
Ekran süresinin periyodik olarak izlenmesi.
Boşluk anlarında düşünmeden telefona uzanmak yerine kısa süreli yürüyüşler yapmak veya nefes egzersizleri gerçekleştirmek.
Uzmanlara göre telefonu sıklıkla denetlemek tek başına bir ruhsal sorun göstergesi kabul edilmiyor. Bu alışkanlık günlük yaşamı, iş verimliliğini, insan ilişkilerini veya uyku düzenini olumsuz yönde etkilemeye başladığı takdirde, altındaki sebepleri incelemek ve gerektiğinde bir uzmandan yardım almak yararlı görülüyor.
