İran ve Umman, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için anlaşıyor

İran ile Körfez Arap devleti Umman, tartışmalı Hürmüz Boğazı'nda deniz taşımacılığını yeniden açmak için bir anlaşma üzerinde ilerliyor. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmail Baghaei Çarşamba günü yaptığı açıklamada, iki ülkenin gemi geçiş rotası üzerinde anlaştığını ve önerilen rotanın coğrafi koordinatları üzerinde mutabakata varıldığını bildirdi.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de müzakerelerin son aşamaya girdiğini belirterek, üzerinde uzlaşılan güzergahın 2 ila 4 ay sürmesi beklenen "geçici bir güzergah" olduğunu kaydetti. Garibabadi, görüşmelerin yalnızca İran ve Umman arasında gerçekleştiğini, ABD ile bu süreçte hiçbir görüşme yapılmadığını vurguladı.

Garibabadi, Lark Adası yakınlarında kurulan kuzey güzergahı ve Umman iç sularındaki güney güzergahının tamamen geçici olduğu için kapatılacağını belirterek, giriş ve çıkış koridorunun bazı bölümlerinin İran karasularından geçeceği yeni bir modele geçileceğini ifade etti.

Umman ile yapılan ikili görüşmelerin profesyonel şekilde ilerlediğini belirten Baghaei, belirli üçüncü tarafların sürece engel olmaması gerektiğini vurgulayarak, ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukası ve diğer saldırgan eylemleri gibi süregelen istikrarsızlaştırıcı faktörler nedeniyle boğazı kat eden tüm gemiler için güvenli geçişin garanti edilemeyeceğini kaydetti.

Garibabadi ise Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasının ABD'nin tutumuna bağlı olduğuna işaret ederek, İslamabad Mutabakatı'ndaki taahhütlere geri dönüleceğine dair mesajlar aldıklarını ancak ikinci aşamaya geçilip geçilmeyeceği konusunda henüz bir karar verilmediğini bildirdi.

İran ve ABD arasında 14 Haziran'da Pakistan arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında, ABD'nin dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın geçişlerden 60 gün boyunca ücret almaması kararlaştırılmıştı; ancak ABD'nin varlıkları serbest bırakmaması üzerine iki ülke arasında gerginlik yaşanmıştı. Gelişmeler sürerken ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın çok yakında açılmaması durumunda İran'ın "çok sert vurulacağı" uyarısında bulundu.

Gelişen anlaşma, gemilerin İran kontrolündeki bir güzergah üzerinden Pers Körfezi'ne girmesi ve Umman kontrolündeki bir güzergah üzerinden çıkması gerektiğini öngörüyor.

İki İranlı yetkiliye göre, resmi olarak geçiş ücreti alınmayacak ancak gemilerin çevreye etkisini, güvenliğini ve personel masraflarını karşılamak üzere bir "hizmet bedeli" alınacak ve bu gelirler İran ile Umman arasında eşit olarak paylaşılacak.

Küresel deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birini taşıyan kritik enerji transit geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a düzenlediği saldırıların ardından İran tarafından kapatılmış ve enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açmıştı.

ABD yönetimi, İran'ın boğaz üzerindeki kontrolü ele geçirmesine karşı çıktığını daha önce belirtmişti. Pentagon içindeki bazı üst düzey yetkililerin ise bu düzenlemeye karşı şüpheci yaklaştığı ve bunun ABD'nin teslimiyeti anlamına geleceğini söylediği aktarıldı. İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü resmileştiren bir anlaşma, Tahran için stratejik bir zafer anlamına gelecek.

Bu nedenle, ABD anlaşmayı engellemeye çalışabilir. Hürmüz Boğazı, saldırılardan önce açık bir uluslararası su yolu olarak biliniyordu. Washington, hiçbir tarafın deniz yollarını kontrol etmediği ve geçiş yapma yetkisine sahip olmadığı bir duruma dönmeyi amaçlıyor.

Yetkisi olmayan bir ABD'li yetkili, Washington'un, "hiçbir tarafın geçiş yollarını kontrol etmediği" statükoya dönmeyi taahhüt ettiğini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamalarıyla birlikte Washington ile Tahran arasındaki gerilimde yeni bir boyut kazandı.