Kısa dönem döviz düşüşü araç fiyatlarına etki etmiyor

Meydan okuyan döviz kurlarının son haftalarda sınırlı dalgalanmalar göstermesi, bazı kesimlerin otomobil fiyatlarının düşeceği beklentisini artırdı. Ancak, makroekonomik değişkenler ve otomotiv sanayinin mevcut durumu, piyasanın sadece dövizdeki geçici değişikliklere tepki vermediğini göstermektedir. Enflasyon beklentileri, jeopolitik riskler, artan üretim maliyetleri, hammadde teminindeki kısıtlamalar ve döviz politikaları, araç fiyatları üzerinde daha kalıcı etkilere sahiptir.

Son aylarda otomotiv sektörü, ekonomik ve politik faktörlerin etkisiyle diğer dönemlere göre daha fazla dalgalanma yaşamaktadır. Bu durum, karar alma süreçlerini karmaşık hale getirirken, enflasyon oranlarının yüksekliği de dikkat çekmektedir. En son verilere göre, Türkiye'de yıllık enflasyon oranı %65'in üzerinde ve yıllık bazda %88,6 seviyelerine ulaşmıştır. Bu veriler, otomotiv pazarının dinamiklerini anlamada yalnızca bir kısmını yansıtmaktadır; döviz politikaları, ticaret kısıtlamaları, enerji durumu, üretim zincirindeki likidite ve bölgesel siyasi gelişmeler de bu analize dahil edilmelidir.

Hüseyin Maqise, otomotiv sektörü uzmanı, döviz kurunun yanı sıra, otomotiv piyasasında etkili olan en önemli faktörlerin ekonomik istikrar olduğunu belirtmektedir. Maqise, otomotiv pazarının geçmişteki gibi yalnızca döviz kurlarına bağlı olmadığını; piyasa aktörlerinin gelecekteki ekonomik durumlarına olan güvenlerinin, fiyatların belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını ifade etmektedir. Döviz kurları düştüğünde bile, piyasa katılımcılarının bu durumun sürdürülebilir olup olmayacağına dair şüpheleri varsa, araç fiyatlarında belirgin bir düşüş gözlenmeyecektir.

Bölgesel riskler otomobil fiyatlarını nasıl etkiliyor?

Maqise, bölgedeki jeopolitik gelişmelerin otomotiv sektörü üzerindeki etkilerini de vurgulayarak, artan gerilimlerin yalnızca siyasi bir mesele olmadığını, aynı zamanda geniş ekonomik sonuçlar doğurduğunu belirtmektedir. Taşıma maliyetlerinin artması, sigorta ücretlerinin yükselmesi, para transferindeki zorluklar ve parça temininde yaşanan sorunlar, otomobil üretim maliyetlerini doğrudan artırmaktadır. Bu tür koşullar, enflasyon beklentilerini de güçlendirmekte ve bu sebeple döviz kurları düşse bile, piyasa katılımcıları bu duruma güven duymadıkları için otomobil fiyatlarının hızla düşmesini engellemektedir.

Üretim sürecindeki üç büyük risk

Maqise, otomotiv sektörünün halen üç temel riskle karşı karşıya olduğunu belirtmektedir: İlk olarak döviz kısıtlamaları ve hammadde teminindeki zorluklar, ikinci olarak enerji dengesizliği ve son olarak da üretim zincirinde yaşanan likidite sorunlarıdır. Hükümet sözcüsünün, son saldırılar sonucunda Türkiye’nin gaz üretim kapasitesinin yaklaşık 230 milyon metreküp azaldığını açıklaması, enerji tüketen sanayilerin, özellikle otomotiv sanayinin ikinci yarıda ciddi gaz temin sorunları ile karşılaşabileceği uyarısında bulunmuştur. Bu durum, otomobil ve parça üretim kapasitesini doğrudan etkileyecektir.

Likidite eksikliği, sektörün diğer yapısal sorunlarından biridir. Parça üreticileri, yalnızca öngörülebilir bir mali akışa sahip olduklarında yatırım yapabilir ve üretim hatlarını geliştirebilir. Parça üreticilerinin finansmanında herhangi bir aksama, otomobil üreticilerinin üretim kapasitesinde azalmaya yol açacaktır.

Lojistik: Araç fiyatlarına yansıyan gizli maliyet

Maqise, taşıma ve lojistik sorunlarının da önemli bir maliyet unsuru olduğunu vurgulamaktadır. Hammadde ve parçaların taşınması, genellikle göz ardı edilen bir maliyettir, ancak bu faktör, araç maliyetlerinin belirlenmesinde doğrudan etkilidir. Farklı taşıma yöntemlerinin kapasitesini karşılaştırarak, bir konteyner gemisinin yaklaşık 1.000'den 24.000'e kadar konteyner taşıma kapasitesine sahip olduğunu, oysa bir yük treni ile yalnızca 40-50 konteynerin taşınabildiğini açıklamaktadır. Deniz taşımacılığındaki kısıtlamalar, bir ortalama geminin kapasitesinin yerine onlara yüzlerce kamyon ve treni ihtiyaç duyacağını göstermektedir; bu da operasyonel olarak pek mümkün değildir. Ayrıca, gümrük işlemlerinin artması, ürünlerin teslimat sürelerinin uzaması ve depo maliyetlerinin yükselmesi de üretim maliyetlerine ek yük getirmektedir.

Döviz temininde değişiklik, üretim maliyetlerini artırmıştır

Maqise, sanayilerin döviz temin yöntemlerindeki değişikliklere de dikkat çekmektedir. Önceden, sanayiler döviz ihtiyaçlarını yaklaşık 145.000 TL'den temin ederken, şimdi serbest piyasa fiyatlarına yakın bir döviz almak zorundadırlar; bu değişiklik, döviz temin maliyetlerini %20-30 oranında artırmıştır. Sadece döviz kurlarının artışı değil, aynı zamanda ekonomik politikaların istikrarı ve öngörülebilirliği de daha önemlidir. Üretici, düzenlemelerin sabit olması durumunda, daha yüksek döviz kurlarıyla bile üretim planlaması yapabilirken, sürekli değişen talimatlar, uzun vadeli planlamayı imkansız hale getirmektedir.

İç otomobillerin fiyatları hala artış potansiyeline sahip mi?

Maqise, yerli otomobil fiyatları hakkında yorum yaparken, fabrikaların fiyatlarının son düzenlemelerle yüksek görünmesine rağmen, enflasyon ve sürekli artan maliyetler nedeniyle, belirlenen fiyatlarla ekonomik gerçeklik arasında kısa sürede tekrar bir fark oluşacağını belirtmektedir. Örneğin, Peugeot 207 TU3 modeli, fabrika fiyatı yaklaşık 1,5 milyon TL iken, döviz kuru 190.000 TL civarındadır; bu durumda bu aracın değeri yaklaşık 7,900 dolar olmaktadır. Ancak, geçmişteki fiyatlandırma düzenlemeleri uygulanmadığı dönemlerde, bu aracın dolar değeri 11,000 dolar civarındaydı. Son yıllarda, üretim maliyetleri, döviz kurları, işçilik, hammadde ve finansal maliyetlerde önemli bir artış yaşanmıştır.

Maqise, otomotiv sektöründeki fiyat düzenlemelerinin kısa vadede tüketici lehine olabileceğini ancak uzun vadede, mali kaynakları yatırımlar, ürün geliştirme ve kalite artırımı için kaynağı kısıtlayacağını ifade etmektedir.

Otomotiv pazarının görünümü; kalıcı fiyat düşüşü ne kadar olası?

Maqise, piyasa davranışında enflasyon beklentilerinin rolüne dikkat çekerek, enflasyonist ortamlarda ekonomik aktörlerin geleceğe dair algılarının, mevcut ekonomik gerçekliklerden daha etkili olabileceğini belirtmektedir. İnsanlar fiyatların artacağını düşünürlerse, alımlarını öne alırlar; fiyatların düşeceğini düşünürlerse, alımları erteleyebilirler. Otomotiv pazarındaki mevcut durgunluk, insanların daha fazla fiyat düşüşü beklentilerinden kaynaklanmaktadır; bu beklenti, üretim sektörünün gerçekleriyle örtüşmemektedir, çünkü üretim maliyetleri hala yükselmektedir.

Maqise, döviz politikaları, üretim maliyetleri, enerji kısıtlamaları ve bölgesel riskler değişmeden uzun süreli araç fiyatlarında önemli bir düşüş beklemenin mantıklı olmadığını ifade etmektedir. Ancak piyasa, kısa vadede siyasi haberler ya da dövizdeki geçici dalgalanmaların etkisiyle sınırlı değişikliklere uğrayabilir; fakat bu değişikliklerin kalıcı olmayacağı ve nihayetinde üretim maliyetlerinin piyasayı yönlendireceği belirtilmektedir.

Eğer politika yapıcılar, otomotiv pazarında kalıcı bir istikrar sağlamayı hedefliyorsa, bunun geçici kararlarla elde edilemeyeceği vurgulanmaktadır. Ekonomik politikaların gözden geçirilmesi, düzenlemelerde istikrar sağlanması, fiyatlandırma sisteminin yeniden değerlendirilmesi ve rekabetçi üretime geçiş, otomotiv pazarında istikrarın sağlanması için en önemli ön koşullardır.

Maqise, otomotiv sektöründe yalnızca bir reform yapılacaksa, bunun "istikrar" olacağını belirtmiştir. Otomotiv sektörü, döviz, ticaret, fiyatlandırma ve enerji temini konularındaki sürekli değişikliklerden en fazla etkilenen sektördür ve üreticilerin faaliyet kurallarının öngörülebilir olmadığı sürece, sektördeki yapısal sorunların çözümünün mümkün olmayacağını ifade etmiştir.