Kuzey Amerika'nın simge balığı büyük göllerde tükeniyor

Sandusky kütüphanesinin alt katında bulunan 'Sandusky of To-Day' adlı kitabın 1888 tarihli sayfaları, kentin dünyanın en büyük tatlı su balığı pazarına ev sahipliği yaptığını gözler önüne seriyor. Kitabın ilerleyen sayfalarında ise 'Sandusky'nin gururu' olarak nitelendirilen göl alabalığının tam bir sayfası kapladığı görülüyor.

Göl alabalığı, Kuzey Amerika'nın bu bölgesinde yüzyıllar boyunca önemli bir lezzet olarak kabul edildi. Yerli topluluklar yaşamlarını ve geleneklerini bu balık etrafında şekillendirdi. 1800'lü yılların ortalarından itibaren Sandusky gibi Erie Gölü'nün güney kıyısındaki yerleşimciler, göl alabalığına olan talebi fırsata çevirerek ekonomilerini bu gıda kaynağı üzerine kurdu.

Ancak 1990'lı yıllardan itibaren balık sayısında düşüş baş gösterdi. Araştırmacılar ve balıkçılar, Erie Gölü'nde daha az sayıda yavru alabalık gözlemlemeye başladı.

Bu büyük düşüş, Büyük Göller bölgesine yayılan istilacı midyelere ve diporeia adı verilen, soğuk sularda yaşayan, yağ açısından zengin kabuklu deniz canlısının yok olmasına bağlandı. Alabalık yavrularının gelişiminde hayati önem taşıyan diporeia popülasyonu, transatlantik gemilerin balast sularıyla taşınarak gelen tatlı su quagga ve zebra midyelerinin istilasıyla tehlikeye girdi. Bu istilacı midyeler, diporeia'nın beslendiği fitoplankton, küçük alg ve bakterileri tüketerek besin zincirinde zincirleme bir reaksiyona yol açtı.

Quagga ve zebra midyeleri, yüzlerce millik göl tabanlarını kaplayarak fosfat ile diğer endüstriyel ve tarımsal kirleticileri temizlese de fitoplankton büyümesini engelliyor.

Batı Erie Gölü'nde kapsamlı bir araştırma tamamlayan biyologlar, geçen yıl yayımlanan bulgularda türün önümüzdeki beş yıl içinde Büyük Göller'in bazı bölgelerinden tamamen silinebileceği uyarısında bulundu.

Little Traverse Bay Bands of Odawa Indians topluluğundan William Ortiz için göl alabalığının azalması büyük bir yıkım anlamına geliyor. 2015 yılından bu yana Michigan Gölü'nün kuzeybatı kıyılarında ticari balıkçılık yapan Ortiz, türün kabile balıkçılarının en büyük gelir kaynağı olduğunu vurgulayarak, 2015-2020 yılları arasında düşüşün net bir şekilde hissedildiğini ve bu şartlarda geçinmenin çok zorlaştığını belirtti.

Michigan'ın Munising kenti yakınlarında yaşayan 75 yaşındaki Kenneth LaCosse, 70 yıldır Michigan sularında balık avladığını ve son yıllarda bölge akarsularındaki zebra midyesi yoğunluğunun ciddi biçimde arttığını ifade etti.

Büyük Göller'in ABD sularında ticari alabalık avcılığı büyük bir düşüş yaşadı. 2009 yılında Ohio'da yaklaşık 200 bin pound balık avlanırken, geçen yıl Erie Gölü genelinden yaklaşık 185 bin pound hasat elde edildi. Bu miktarın büyük kısmı yıl sonuna doğru Ontario merkezli ticari işletmeler tarafından avlanıyor.

Ortiz, midyelerin alabalık yavrularının beslendiği diporeia'yı tükettiğini, bu nedenle yavruların besin zincirinde üst basamaklara çıkamadan açlıktan öldüğünü dile getirdi. Yaşananların kendilerini derinden yaraladığını belirten balıkçı, eskiden ilkbahardan sonbahara kadar çalışıp kışı geçirebilecek kazanç elde edebildiklerini ancak artık bunun imkansız hale geldiğini söyledi.

Büyük Göller'in en büyük, en derin ve en kuzeyindeki noktası olan Superior Gölü'nde ise istilacı midyeler diğer ılık göllere kıyasla henüz aynı yaygınlığa ulaşamadı. Ancak küresel sıcaklık artışlarının Superior Gölü'nü de ısıtması durumunda önümüzdeki onyıllarda tablonun değişebileceği öngörülüyor.

Midyelerin önlenemez yayılımı bilim insanlarını ve doğa korumacıcılarını harekete geçirdi. Yapılan son araştırmalar, güçlü azı dişlerine sahip tatlı su davulu veya koyun başı balığının bu midyeleri tüketerek yerel düzeyde sayılarını kontrol altına alabileceğini gösteriyor.

Haziran ayında yayımlanan bir çalışmada, Sandusky ve Batı Erie Gölü çevresindeki tatlı su davul balıklarının 2013-2023 yılları arasında yılda 611 ile 2799 ton arasında sindirilebilir dreissenid materyal tüketmiş olabileceği tahmin edildi.

Araştırmacılar ve doğa korumacılar su üstünde de çeşitli adımlar atıyor. Ohio'daki yaban hayatı departmanı, göl tabanına sabitlenen büyük brandalar altına karbondioksit enjekte ederek midyeleri öldürme yöntemi denerken, yüksek basınçlı su jetlerinden de yararlanıyor. Ohio Yaban hayatı departmanından Travis Hartman, her iki yöntemin de etkili olduğunu ancak çok geniş alanlarda bu mücadelenin ölçek ve maliyet açısından büyük zorluklar barındırdığını ifade etti.

Geçtiğimiz yıl Michigan Kongre üyeleri, Büyük Göller'deki istilacı midyeleri kontrol altına almak amacıyla on yıl boyunca her yıl 50 milyon dolar kaynak ayrılmasını öngören bir tasarıyı kongreye sundu. Tasarının yasalaşması için süreç devam ediyor.

Büyük Göller Balıkçılık Komisyonu'ndan Greg McClinchey, 70 yıl önce deniz lampreylerine karşı yürütülen mücadelede olduğu gibi, istilacı midyelere karşı da geniş çaplı ve verimli bir çözüm bulabilmek için büyük bir araştırma, emek ve işbirliğine ihtiyaç duyulduğunu belirtti.

Michigan'ın güney kesimindeki Rapid River'da yaşayan Ortiz ise yapılan açıklama ve toplantılardan sonuç alınamadığını savunarak, 1950'li yıllarda deniz lampreylerine karşı lamprisit kullanılarak başarı sağlandığını hatırlattı ve günümüzde quagga midyelerine karşı hala bir çözüm üretilememesini eleştirdi.

McClinchey, göl yüzeyinin yüzlerce metre altında bulunan katrilyonlarca midyeyi temizlemenin devasa bir çaba gerektirdiğini kabul ederek, sorunları görmenin kolay olduğunu ancak bir an önce çözüm üretmek gerektiğini vurguladı.

Sandusky'de bir Ironman yarışması hazırlıkları sürerken sahil boyunca tek bir balıkçıya bile rastlanmıyor. 1880'lerde yaklaşık 16 bin nüfusa sahip kentin 10 balıkçılık şirketinde 1,500 kişiye istihdam sağladığı biliniyorken, günümüzde Sandusky'nin en büyük tekne mağazası West Marine tasfiye indirimi düzenliyor. Bölgedeki balıkçılık kültürü artık kütüphane raflarındaki kitaplarda yer alıyor.