Maliyeti kurtarmayan şeftali dalında kalma tehlikesiyle karşı karşıya

Geçtiğimiz yıl yaşanan çetin zirai don koşulları sebebiyle ciddi rekolte kaybına uğrayan şeftali ve nektarin üreticileri, bu sezon yüksek rekolteye rağmen umduğunu bulamadı. Tarlada kilogram maliyeti 20 TL sınırına dayanan şeftali, tüccar tarafından 15-17 TL bandında alıcı buluyor. Tezgah ve market raflarındaki etiketlerin 100 TL’ye kadar çıkması ise üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkını gözler önüne seriyor.

2025/2026 döneminde gerçekleşen sert don olayları, ülke genelindeki rekolteyi yüzde 45 oranında gerileterek toplam üretimi 649 bin ton seviyelerine düşürmüştü. Bazı bölgelerdeki kayıplar yüzde 90’ı aşmıştı. Bu yıl ise rekoltenin yeniden 1 milyon ton barajını aşması beklenirken, tırmanan girdi masrafları çiftçinin belini büküyor. Üretim maliyeti kilo başına 20 TL’ye yaklaşırken, piyasadaki alıcıların teklifleri 15 ila 17 TL arasında kalıyor.

Mazot, ilaç, sulama ve gübre kalemlerindeki yüksek artışların yanı sıra, işçilik masrafları da üreticinin omuzundaki en büyük yüklerden biri oldu. Günlük tarım işçisi yevmiyesinin 2 bin TL'ye, budama işçiliğinin ise 2 bin 500 TL seviyelerine çıktığı ifade ediliyor. Bursa bölgesinde uzun yıllardır tarımla uğraşan Mehmet Yılmaz, yaklaşık 100 ağacın yer aldığı iki dönümlük bir bahçenin sadece işçilik masrafının 70 bin TL’yi bulduğunu aktarıyor. Diğer bakım giderleriyle birlikte toplam maliyetin 150 bin TL’ye ulaştığını belirten Yılmaz, kilo maliyetinin 19-20 TL’yi bulmasına karşın market ve alıcıların 15-17 TL önerdiğini dile getiriyor.

Sektördeki kriz tarımsal girdilerle sınırlı kalmıyor. Baskılanan kur politikası ve yüksek enflasyon nedeniyle Türk meyvesinin yurt dışındaki rekabet gücü zayıfladı. İhracatın yavaşlamasıyla birlikte iç pazarda ciddi bir ürün fazlalığı oluştu. Adanalı üretici Ahmet Demir, dış pazar satışlarının neredeyse durma noktasına geldiğini ve satılamayan şeftalilerin sanayiye yönlendirildiğini vurguluyor. Demir, meyve suyu fabrikalarının alım fiyatlarının kilogram başına 7 TL’den 5 TL’ye kadar gerileyebileceğine dikkat çekiyor.

Sektör uzmanları, şeftali ve nektarinin elma ya da armut gibi uzun ömürlü olmadığını, soğuk hava depolarında en fazla 1-2 ay muhafaza edilebildiğini hatırlatıyor. Depolama süresinin darlığı ve alımların durgunlaşması, üreticiyi ürünü elden çıkarmak adına zararına satış yapmaya zorluyor. Temsilciler, yeni dış pazarlar açılmadığı ya da acil destek adımları atılmadığı takdirde tonlarca ürünün dalında çürüyebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Türkiye’de şeftali ve nektarin üretiminin lokomotifi Bursa olurken, erkenci hasatta Mersin ve Adana başı çekiyor. Çanakkale’nin Lapseki ilçesi yüksek kaliteli ihracatlık ürünleriyle öne çıkarken, İzmir Selçuk ise nektarin yetiştiriciliğinde kritik bir role sahip. Yıllık ortalama 150 bin ila 200 bin ton yani toplam üretimin yaklaşık yüzde 15-20'sini ihraç eden Türkiye’nin bu alandaki en büyük müşterisi Rusya. Rusya'yı Almanya, Romanya, Irak ve Orta Doğu ülkeleri takip ediyor. Yurt dışına gönderilemeyen kısım ise iç pazarda tüketiciye sunuluyor ya da meyve suyu sanayisinde işleniyor.