Şeftali Tarlada ucuz markette pahalı: Üretici krizde
Şeftali ve nektarinde bu yıl bolluk yaşanmasına rağmen artan maliyetler ve yavaşlayan ihracat üreticiyi zarara soktu. Tarlada 15 liraya alıcı bulan meyve marketlerde 100 liraya satılıyor.
Geçtiğimiz yıl don felaketi nedeniyle rekoltede yüzde 45'e varan kayıplar yaşayan şeftali ve nektarin üreticisi, bu sezon bol hasada karşın yükselen maliyetler ve daralan ihracat pazarı yüzünden krizin eşiğine geldi. Üretim maliyeti kilo başına 20 liraya dayanırken, toptan alım fiyatlarının 15 lira bandında kalması çiftçiyi zararına satışa zorluyor.
Şeftali ve nektarinde kriz yaşanıyor. 2025-2026 sezonunda görülen şiddetli don olayları üretimi büyük ölçüde düşürmüş, Türkiye genelinde yüzde 45'e varan oranlarda azalmalar yaşanarak üretim 649 bin tona gerilemişti. Hatta bazı bahçelerde yüzde 90'ı aşan verim kayıpları kaydedilmişti. Bu yıl ise ağaçlarda ürün bol olmasına rağmen artan giderler sebebiyle çiftçi zor günler geçiriyor. Kilo başına üretim maliyeti 20 liraya dayanırken, toptan alım fiyatlarının 15-17 lira bandında kalması üreticiyi zararına satışa mecbur bırakıyor. Tarladan çıkış fiyatı maliyetin altında kalan ürünler tüketiciye ulaşana kadar katlanarak fiyatını artırıyor.
Girdi maliyetlerindeki fahiş artış, meyve üreticisinin belini bükmüş durumda. Günlük işçi yevmiyelerinin 2 bin TL'ye, budama maliyetlerinin ise 2 bin 500 TL'ye ulaştığını belirten üreticiler, işçiliğin toplam giderler içindeki payının yüzde 50'ye yaklaştığına dikkat çekiyor. Bursa'da uzun yıllardır şeftali üreticiliği yapan Mehmet Yılmaz, mevcut tabloyu şu sözlerle özetliyor:
"İki dönümlük, yaklaşık 100 ağaçlık bir bahçenin sadece işçilik masrafı 70 bin lirayı buluyor. Buna ilacı, gübresi, mazotu ve sulamasını da eklediğinizde toplam maliyet 150 bin liraya dayanıyor. Ağaç başı ortalama 80 kilo verim alsanız, ürünün kilosu size zaten yaklaşık 19-20 liraya mal oluyor. Fakat bugün büyük marketlerin alım fiyatı 15 ile 17 lira arasında. Kendi işçiliğini kendi yapan belki ayakta kalır ama işçi tutan üretici şu an her kiloda cepten yiyor."
Sektördeki tek sorun yüksek girdi maliyetleri değil. Döviz kurunun baskılanması ve içerideki yüksek enflasyon, Türk ürünlerinin yurt dışı pazarında pahalı kalmasına neden oluyor. İhracatın yavaşlamasıyla birlikte iç pazarda ciddi bir arz fazlası oluşmuş durumda. Adana'da nektarin hasadı yapan üretici Ahmet Demir "Dışarıya mal gönderemiyoruz. İhracat olmayınca bütün mal iç piyasaya yığıldı, iç piyasa da bunu çekmiyor. Büyük alıcılar şu an alımı durdurdu durduracak. Taze tüketim için satamadığımız ürünü mecburen meyve suyu fabrikalarına (suluk) yönlendiriyoruz. Orada da fiyat 7 liraydı, ürün çokluğu bahane edilerek 5 liraya kadar düşürüleceği konuşuluyor. Hep beraber batıyoruz" diyor.
Şeftali ve nektarinin yapısı gereği uzun süre depolanamaması, krizin en kritik noktasını oluşturuyor. Elma veya armut gibi aylarca bekletilemeyen bu meyveler, soğuk hava depolarında maksimum 1 ila 2 ay dayanabiliyor. Sezonun bitmesine henüz aylar varken piyasada alımların yavaşlaması, depolama imkânı kısıtlı olan üreticiyi panik satışına yöneltiyor. Sahadaki genel beklenti ise oldukça karamsar: Eğer acil bir destek mekanizması veya ihracat kapılarında bir rahatlama sağlanmazsa, önümüzdeki haftalarda binlerce ton meyve zararına bile alıcı bulamayarak dalında çürüme tehlikesiyle karşı karşıya kalacak.
Türkiye'nin şeftali ve nektarin üretim miktarlarına bakıldığında 2022 yılında 975.000 ton, 2023'te 1.100.000 ton, 2024'te 1.180.000 ton, 2025'te 649.000 ton ürün elde edildiği, 2026 yılı tahmininin ise 1.000.000 tonun üzerinde olduğu görülüyor.
Üretim merkezleri arasında Bursa, Türkiye'nin şeftali başkenti olarak hem sofralık hem de sanayilik üretimde açık ara lider konumda yer alıyor. Mersin ve Adana, özellikle "erkenci" nektarin ve şeftali türlerinde Türkiye'nin can damarı olup hasat ilk bu sıcak bölgelerde başlıyor. Çanakkale'nin Lapseki ilçesi, ihracatlık ve yüksek kaliteli iri şeftali üretiminde markalaşmış bir merkez olarak öne çıkıyor. İzmir'in Selçuk ilçesi ise Ege Bölgesi'nde üretimin en yoğun yapıldığı, özellikle nektarin konusunda dikkat çeken merkezlerden biri konumunda bulunuyor.
Türkiye, ürettiği şeftali ve nektarinin ortalama yüzde 15 ila 20'sini (yaklaşık 150-200 bin ton arası) taze meyve olarak ihraç ediyor. Üretimin geriye kalan çok büyük bir kısmı ise (yüzde 80-85) iç piyasada taze olarak tüketilmekte ve meyve suyu (suluk) sanayisine gitmektedir. İhracatta en büyük pazar açık ara Rusya olurken, bu ülkeyi Almanya, Romanya, Irak ve diğer Orta Doğu ülkeleri takip ediyor.
