Meclis'ten geçen yükseköğretim yasasıyla gelen yenilikler

Yükseköğretimde öğrencilerden akademisyenlere uzanan geniş bir yelpazeyi kapsayan yeni yasal düzenlemeler Meclis onayından geçti. TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen maddeler; mezuniyet aşamasında zorlanan son sınıf öğrencilerine yeni haklar tanırken, akademisyenlerin çalışma sürelerinden ücret karşılığı tez ve makale üretenlere verilecek cezalara kadar pek çok başlığı içeriyor.

TBMM Genel Kurulu'nda, öğrenci affı ile yükseköğretimi ilgilendiren hükümlerin yer aldığı Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nin ilk 13 maddesi kabul edildi. Onaylanan maddeler çerçevesinde, Yükseköğretim Denetleme Kurulu üyelerinin Kurul'da geçirdikleri süreler, tabi oldukları özel kanun hükümlerine göre fiilen mesleklerinde çalışılmış sayılacak ve terfi, birinci sınıfa ayrılma ile birinci sınıf olma sürelerinin hesabında dikkate alınacak. Üyelerin yaş sınırında ise üye seçilmeden önceki kadronun yaş haddi baz alınacak.

Öğretim üyelerinden, yaş haddini dolduracakları tarihten önce müracaat etmiş olup sözleşme tarihi itibarıyla öğretim üyesi kadrolarında bulunan ve üniversitelerince belirlenen bölüm ile programlarda görev yapmalarında yarar görülenler, kurumun görüşü ve Yükseköğretim Kurulunun kararıyla emeklilik yaş sınırını doldurdukları tarihten itibaren 75 yaşını aşmamak şartıyla, emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanıncaya dek ikişer yıllık sürelerle sözleşmeli olarak görevlendirilebilecek. Bu kapsamda görev yapacak sözleşmeli öğretim üyesi sayısını birimler itibarıyla sınırlamaya ve uygulamanın hizmet gerekleri ile akademik kriterlere uygun yürütülmesini sağlamaya Yükseköğretim Kurulu yetkili kılınacak.

Sözleşmeli öğretim üyesi istihdamının devamlılığını temin etmek amacıyla yaş sınırından dolayı bu statüde çalışanların kadrolu görevdeyken sahip oldukları özlük haklarının aynen sürmesi ve her iki statüdeki öğretim üyeleri arasında fiili çalışmaya bağlı ödemeler bakımından uygulama birliği sağlanması kurala bağlanacak.

Türk Cumhuriyetleri ile akraba topluluklarındaki yükseköğretim kurumlarından resmi davet alan öğretim elemanlarına 3 yılı geçmemek ve özlük haklarının tamamı saklı kalmak kaydıyla, üniversite yönetim kurulunun kararı ve Milli Eğitim Bakanlığının onayıyla aylıklı izin verilebilecek. Uluslararası anlaşmalarla kurulan üniversitelerde ve Yükseköğretim Kurulunun taraf olduğu protokoller çerçevesinde ikili anlaşmalarla yurt dışındaki yükseköğretim kurumları bünyesinde açılan programlarda bu süre 5 yıla kadar uzatılabilecek.

Düzenlemeyle, azami öğrenim süresini tamamlayan ve kayıtlı olduğu kurumdan mezun olabilmek durumunda bulunan son sınıf öğrencilerine (intörnlük eğitimi dönemi hariç), başarısız oldukları ya da alamadıkları teorik ve uygulamalı tüm dersler için iki ek sınav veya tekrar hakkı tanınacak.

Söz konusu öğrencilerden teorik veya uygulamalı dersleri verip uygulamalı eğitime veya intörnlüğe başlamamış, eğitimini bitirememiş veya bunlarda başarısız olanlara eksikliklerini tamamlama imkanı verilecek. Azami öğrenim süresini dolduran ara sınıf öğrencilerine ise ek sınav hakkı tanınmayacak. Uygulamalı eğitim ile intörnlüğe dair usulleri belirleme yetkisi Yükseköğretim Kurulunda olacak.

Kişisel emek ve birikimine dayanmayan, başkaları tarafından ücretli ya da ücretsiz üretilmiş yayın ve çalışmaları atama, yükselme, unvan ve derece alınmasında kullananların yanı sıra bu eylemleri başkaları adına gerçekleştirenler veya bunlara aracılık edenler hakkında meslekten çıkarma cezası uygulanacak.

Kanun değişiklikleriyle disiplin soruşturması, bu soruşturmanın yürütülmesi, ifade ile savunma haklarının kullanımına ilişkin usul ve esaslar, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları göz önünde bulundurularak yeniden düzenleniyor. Amaçlanan hedef ise hukuki güvenlik, belirlilik ve hukuki dinlenilme hakkının eksiksiz tesis edilmesi.

Getirilen usule göre disiplin soruşturmasında, soruşturmacı tarafından ilgiliye gönderilecek ifadeye davet yazısında iddiaların neler olduğu net bir şekilde ifade edilerek 7 günden az olmamak üzere süre verilecek ve bu sürede sözlü ya da yazılı ifade verilmediği takdirde mevcut deliller üzerinden işlem yapılacağı bildirilecek. Soruşturmacı, toplanan deliller ışığında teklif hazırlayacak.

Disiplin cezası vermeye yetkili makam tarafından gönderilecek savunmaya davet yazısında ise teklife dayanak teşkil eden eylemin mahiyeti, bu eylemin karşılığı olan ceza ve 7 günden az olmamak şartıyla verilecek süre içinde savunmanın yapılması gerektiği aktarılacak. Yazıda, savunmanın süresinde verilmemesi durumunda bu haktan vazgeçilmiş sayılacağı ve mevcut delillere göre karar alınacağı belirtilecek. Ayrıca ilgiliye, savunma hakkını kullanmadan evvel soruşturma evrakını inceleyebileceği bilgisi verilecektir.

Tıpta uzmanlık mevzuatına göre yan dal uzmanlığı bulunan öğretim üyeleri ile araştırma görevlilerinin ek ödeme tavan oranları, Sağlık Bakanlığında görev yapan emsallerinin oranlarına eşitlenecek. İlgili kanun hükümleri gereğince ortak araştırma merkezlerinde görevlendirilen öğretim elemanları, kendi üniversitelerindeki döner sermaye katkıları da hesaba katılarak ek ödemelerden yararlanmayı sürdürecek. Proje gelirlerinden alınan dayanıklı taşınırlar koordinatör üniversitenin envanterine işlenerek ortak uygulama ve araştırma merkezi üniversitelerine tahsis edilebilecek. Proje sona erdiğinde bu demirbaşların hangi kuruma bedelsiz devredileceğine merkez yönetim kurulu karar verecek. Koordinatör üniversite değişiminde ise merkezin borç, alacak ve nakit bakiyeleri yeni kuruma aktarılacak.

Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu gereğince birlikte kullanımda olan sağlık tesislerinin bir önceki yıl gayrisafi hasılatının yüzde 2,5'lik kısmı dikkate alınarak, üniversiteler bünyesindeki bilimsel araştırma projelerinin desteklenmesi için merkezi yönetim bütçesinden gerekli ödenek ayrılacak. Tesisin birden fazla üniversite ile protokolü bulunması halinde bu oran, kurumların görevlendirdiği öğretim elemanı sayısına göre bölünecek. Sürece ilişkin usuller Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak YÖK tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.

Devlet veya vakıf ayrımı gözetilmeksizin kanunla kurulan tüm yükseköğretim kurumları, eğitim ve öğretime Yükseköğretim Kurulunun onayıyla başlayacak. Faaliyete geçen akademik birimlerden fakülte, enstitü ve yüksekokullar sonradan doğan gerekçelerle Cumhurbaşkanı kararıyla; konservatuvar, meslek yüksekokulu ile uygulama ve araştırma merkezleri ise YÖK kararıyla kapatılabilecek.

Vakıf yükseköğretim kurumlarına uygulanacak idari yaptırım ve önlemler netleştirildi. Fiil ve işlemlerin ağırlık derecesine göre kurumlar hakkında uyarma, uyarma ve düzeltme isteme, yeni akademik birim ya da program açma taleplerinin askıya alınması, kontenjan kısıtlama veya öğrenci alımını durdurma, faaliyet iznini geçici olarak askıya alma veya tamamen kaldırma yaptırımları uygulanabilecek.

Faaliyet izninin geçici olarak durdurulmasına yol açan sorunların kurucu vakıf tarafından 3 yıl içinde giderilememesi ve durumun süreklilik arz etmesi halinde, kurumun faaliyet iznine son verilecek.

Mali yapısı eğitim faaliyetlerini sürdüremeyecek ölçüde bozulan ve bu durum kalıcı hale gelen vakıf yükseköğretim kurumlarının faaliyet izni kaldırılarak, garantör devlet üniversitesine veya YÖK'ün seçeceği aynı ildeki bir devlet üniversitesine devri gerçekleştirilecek. Garantör üniversite, devralınan öğrencilerin eğitim maliyetini elde edilen öğrenci ücretleri ve teminat hesabından karşılayacak; bu süreçte kamu kaynağı harcanmayacak.

Üniversite yönetim kurulları, masrafları Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO) sermayesinden karşılanmak kaydıyla Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamındaki hizmet buluşlarının hak sahipliğinin TTO'ya devrini kararlaştırabilecek. Bu durumda kurumun hak ve yükümlülükleri TTO'ya geçecek. TTO, elde ettiği gelirin üçte birini devreden üniversitenin döner sermayesine, üçte birinden az olmamak üzere kalan kısmını ise buluşu gerçekleştiren kişiye ödeyecek; kalan tutar TTO'da kalacak. Döner sermayeye aktarılan paralardan hazine payı dışında kesinti yapılamayacak. Bu kural, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce hak sahipliği üniversite bünyesinde bulunan buluşlar için de geçerli olacak.

Birden fazla yükseköğretim kurumu ortak ofis kurmak için başvuru yapabilecek. Bu durumda yerleşkesinde ofis kurulan üniversite muhatap kabul edilecek. Ofise katkı sağlayacak diğer tüzel kişiler sermaye koymak şartıyla ortak olabilecek. Kurulan ofisler, bilgi ve buluşların ticarileşmesi için yatırım yapabilecek ya da şirketlerle ortaklık kurabilecek.

Türkiye'deki devlet üniversiteleri, Cumhurbaşkanı kararıyla yurt dışında yerleşke, akademik birim ve tesis kurabilecek. Buralarda görevlendirilecek personel kendi üniversitelerinden, Türkiye'deki diğer kurumlardan ya da mahallinden sözleşmeli veya saat başı ücretle ilgili kanun hükümlerine göre çalıştırılabilecek. Görevlendirilenler dışındaki personelin nitelikleri ve çalışma esasları Cumhurbaşkanlığı kararıyla belirlenecek. Yurt dışı faaliyetlerden elde edilen gelirlerin hesabı, harcamalar ve denetim usulleri Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü doğrultusunda üniversite tarafından saptanacak.

Anket ve veri toplama gibi akademik değerlendirme barındırmayan katkılar haricinde, kişisel emeği olmaksızın ücretli ya da ücretsiz şekilde başkalarına tez, makale, kitap yazdıran veya proje yaptırarak önlisans, lisans, lisansüstü diploma ile akademik unvan alanlar meslekten çıkarılacak ve bu unvanları geri alınacak. Bu çalışmaları başkaları adına üreten veya aracılık edenlere 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası verilecek; fiili meslek edinenlerde bu ceza 10 bin günden 20 bin güne çıkarılacak. Çalışmaları kullanarak unvan alan kişilere de 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanacak. Tüzel kişiler için Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri devreye sokulacak.

Yurt dışındaki bir eğitim kurumu adına hareket ederek mevzuata aykırı şekilde Türkiye'de program açanlara 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve adli para cezası verilecek. Benzer şekilde kurumu izinsiz açanlar ile tanıtımını yapanlar da hapis ve adli para cezalarıyla cezalandırılacak. Yurt içi veya yurt dışı yükseköğretim kurumlarına ait diploma ve belgeleri sahte düzenleyenler hakkında "Resmi belgede sahtecilik" suçundan işlem yapılacak.

Tıp fakültesi bulunmasına rağmen kendisine ait hastanesi olmayan vakıf yükseköğretim kurumlarına tanınan sürede hastane açamayanlara yeni bir imkan tanınıyor. İmar iptali veya yargı süreçleri gibi zorunlu engeller yüzünden inşaata başlayamamış, başladığı inşaatı bitirememiş ya da hastane devir süreçlerini tamamlayamamış olan üniversitelere 30 ay ek süre verilecek. Bu sürenin sonunda da şartları sağlayamayan tıp fakültesi öğrencileri YÖK tarafından garantör ya da belirlenen bir devlet üniversitesine nakledilecek.

Genel Kurul'daki görüşmeler sırasında AK Parti'nin önergesiyle, sağlık tesislerinde yabancı uyruklu kontenjanından uzmanlık eğitimi alanlara döner sermaye gelirinden pay verilmemesini öngören madde teklif metninden çıkarıldı. Teklifin ilk 13 maddesinin kabulü ve ikinci bölüm üzerindeki görüşmelerin tamamlanmasının ardından birleşimi yöneten TBMM Başkanvekili Celal Adan oturumu kapattı.