Pakistan kontrolündeki Keşmir'de seçim krizi ve çatışmalar

Pakistan kontrolündeki Keşmir, seçim reformu talebiyle haftalardır süren protestoların kanlı olaylara dönüşmesiyle son yılların en büyük siyasi krizini yaşıyor. Eylemler nedeniyle bölgesel seçimler kademeli olarak yapılmak zorunda kalırken, üç aşamalı oylamanın ikincisi pazar günü gerçekleştirildi. Bölgenin ana şehri Muzaffarabad'da ve diğer yerlerde yerel aktivistler boykot çağrısı yaparken, işletmeler de kepenk indirdi.

Oylamanın üçüncü ve son turunun 10 Ağustos'ta yapılması planlanıyor. Gösterilere, seçim yasalarında değişiklik ve bölgeye daha fazla ekonomik imtiyaz verilmesini talep eden ve yasaklı bir grup olan Jammu and Kashmir Joint Awami Action Committee (JAAC) liderlik ediyor. Protestoların merkezi ise Pakistan kontrolündeki Keşmir'i oluşturan iki bölgeden biri olan Azad Keşmir'in Poonch tümeninin merkezi Rawalakot oldu; diğer bölge ise Gilgit-Baltistan'dır.

Azad Keşmir bölgesi kendi yasama organına sahip, ancak komşu Hindistan ile Keşmir toprakları üzerindeki anlaşmazlık nedeniyle Pakistan içinde tam anlamıyla bir eyalet statüsünde bulunmuyor. Azad Keşmir'in başkenti Muzaffarabad, Keşmir'i Pakistan ile Hindistan arasında bölen fiili sınır olan Kontrol Hattı'na yaklaşık 30 kilometre mesafede yer alıyor.

Bölge sakinleri ve yerel tahminlere göre, aralarında 7 güvenlik görevlisinin de bulunduğu can kaybı 50'yi aştı. Resmi makamlar ise henüz herhangi bir rakam açıklamadı. Protesto liderleri ise iki aydan kısa sürede 60'tan fazla sivilin hayatını kaybettiğini öne sürüyor. Bağımsız gözlemci NetBlocks'a göre 5 Haziran'dan bu yana bölgede kısmi internet kesintisi uygulanıyor.

Karaçi'deki Center of Excellence in Journalism bünyesindeki doğrulama platformu iVerify'a göre, Azad Keşmir'de telekomünikasyon sınırlı ve internet bağlantısı da oldukça zayıf seyrediyor. Protestocular daha fazla siyasi hak ile yerel temsilin altını oyduğunu savundukları politikaların son bulmasını talep ederken, hükümet ise bu hareketin bölgedeki kamu düzenini tehdit ettiğini belirtiyor.

Pakistan ordusunun medya kanadı olan Inter-Services Public Relations'ın genel müdürü Tümgeneral Ahmed Sharif Chaudhry, cuma günkü basın toplantısında Keşmirlilerin Pakistan'ın kalbinde özel bir yere sahip olduğunu ifade ederek, Hindistan'daki bazı kesimlerin huzursuzluk yaratmaya çalıştığını öne sürdü. Yeni Delhi yönetimi ise bu suçlamaları reddetti. Chaudhry, devletin güç kullanma konusunda tek yetkili olduğunu ve herhangi bir grubun şiddet eyleminin kabul edilemez olduğunu vurguladı. Hükümetin barış ve istikrarı korumak adına bilgelik ve itidal ile hareket ettiğini dile getiren Chaudhry, toplantıda sivil kayıpların sayısına değinmedi.

Protestolar haziran ayında başlasa da temelleri mayıs ayında atıldı. Mayıs 2026'nın sonlarında JAAC ile Muzaffarabad'daki hükümet arasında Azad Keşmir Yasama Meclisi'ndeki 12 sandalyenin kaldırılması talebiyle yapılan görüşmeler başarısızlıkla sonuçlandı. Meclisteki bu sandalyeler, 1947 sonrasında Pakistan'a göç eden ve şu anda bölge dışında yaşayan Keşmirli mülteciler için ayrılmış durumda. JAAC, bu düzenlemenin Pakistan merkezli siyasi partilerin Azad Keşmir üzerindeki etkisini artırdığına ve bölgeye ayrılan kalkınma fonlarını başka yöne çektiğine dikkat çekiyor.

Yetkililer, 5 Haziran'da Azad Keşmir Terörle Mücadele Yasası kapsamında JAAC'ı yasaklı örgüt ilan etti. Bölge genelinde internet ve mobil hizmetler askıya alınırken, yetkililer 5-20 Haziran tarihleri arasında bölge dışından gelenlerin seyahat etmemesini tavsiye etti ve halihazırda bölgede bulunan turistlerin ayrılmasını istedi. Azad Keşmir Yüksek Mahkemesi 7 Haziran'da, mülteci sandalyelerinin anayasal güvence altında olduğuna ve anayasa değişikliği olmadan kaldırılamayacağına karar verdi. 8 Haziran'da Rawalakot ve çevresinde güvenlik güçleri ile protestocular arasında çatışmalar çıktı; yerel yetkililer ile medya, göstericiler ve güvenlik görevlilerinden 11 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Bölge genelinde federal paramiliter güçler görevlendirildi.

JAAC'ın 9 Haziran'da bölge genelinde genel grev çağrısı yapmasının ardından Azad Keşmir genelinde pazarlar, okullar ve toplu taşıma hizmetleri durdu. Haziran ortasında Poonch tümeninde grevler, oturma eylemleri ve çatışmalar sürerken ölü sayısı 20'yi geçti. Azad Keşmir Seçim Komisyonu, huzursuzluk üzerine 21 Temmuz'da üç aşamalı gözden geçirilmiş bir seçim takvimi açıkladı. Buna göre Mirpur tümeninde 27 Temmuz'da, Muzaffarabad tümeninde ve 12 tartışmalı mülteci sandalyesi için 2 Ağustos'ta, Poonch tümeninde ise 10 Ağustos'ta oy kullanılacağı duyuruldu.

Mirpur tümenindeki ilk oylama 27 Temmuz'da yapılırken, ilk sonuçlar Başbakan Shehbaz Sharif'in partisinin lehine oldu. Aynı gün binlerce kişi Rawalakot'tan Muzaffarabad'a doğru yürüyüş başlattı ve güvenlik güçleriyle yeniden kanlı çatışmalar yaşandı. İnternet erişiminin kısıtlı olduğu ve boykot çağrılarının yapıldığı Muzaffarabad tümeninde ise ikinci tur oylama 2 Ağustos'ta gerçekleştirildi.

Protestoların Azad Keşmir'in bağımsızlığını hedefleyip hedeflemediği yönündeki sorulara karşılık JAAC, eylemlerin Hindistan kontrolündeki Keşmirden göç edip Pakistan'ın diğer bölgelerinde yaşayan mülteciler için ayrılan sandalyelere karşı düzenlendiğini belirtiyor. İslamabad'ı bu sandalyeleri yerel siyaseti manipüle etmekle suçlayan JAAC, tüm sandalyelerin doğrudan bölgede yaşayanlara verilmesi gerektiğini savunuyor. Uzmanlar ise krizin bölgedeki yönetim, siyasi temsil, kaynak dağılımı ve özerklik tartışmalarının bir parçası olduğunu ifade ediyor.

2023 yılında Azad Keşmir'de sivil toplum grupları, tüccarlar, avukatlar ve aktivistlerin bir araya gelmesiyle kurulan JAAC, tek bir lider yerine Shaukat Nawaz Mir, Sardar Umar Nazir, Khawaja Mehran Arshad ve Sardar Aman Khan gibi isimlerin koalisyonuyla faaliyet gösteriyor. Shaukat Nawaz Mir, haziran ayı sonlarında gözaltına alındı. Yasak kararının ardından yetkililer dört sözcüyü arananlar listesine koyarak yakalanmalarını sağlayacak bilgiler için 10 milyon Pakistan rupisi ödül koydu.

JAAC, ilk protestosunu mayıs 2023'te elektrik faturalarının artması, un kaçakçılığı iddiaları ve sübvansiyonlu buğday sıkıntısı nedeniyle düzenlemişti. Mayıs 2024'te protestocuların Muzaffarabad'a yürümesiyle hareketlilik zirveye ulaşmış, polisin de aralarında bulunduğu en az 5 kişinin öldüğü çatışmalar hükümetin ekonomik tavizler vermesiyle sona ermişti. Eylül ve Ekim 2025'te ise 38 maddelik bir talep listesi açıklayan JAAC bölge genelinde kepenk indirme eylemi yapmıştı. Bu talepler arasında ekonomik sübvansiyonlar, yolsuzluk iddialarının soruşturulması, altyapının iyileştirilmesi ve 12 sandalyenin kaldırılması yer alıyor. Azad Keşmir'in mevcut Başbakanı Faisal Mumtaz Rathore, federal koalisyon ortağı olan Pakistan Halk Partisi'nden (PPP) geliyor. PPP lideri Bilawal Bhutto Zardari ise JAAC'ın 38 talebinden 35'inin uygulandığını, kalanların ise mahkeme kararları veya imkansızlıklar nedeniyle hayata geçirilemediğini belirtti.

Uluslararası Af Örgütü 28 Temmuz'da yaptığı açıklamada, 34 protestocu ile 6 güvenlik görevlisi olmak üzere en az 40 kişinin yaşamını yitirdiğini duyurarak güç kullanımı konusunda şeffaf soruşturma çağrısında bulundu. Bölge sakinleri ve yerel kaynaklar ölü sayısının 50'yi geçtiğini aktarırken, kısmi internet kesintisi dezenformasyonun yayılmasına yol açtı. Yapay zeka ürünü görüntüler ve sahte içerikler dolaşıma girerken, iVerify Pakistan bazı görsellerin gerçeğe uygun olduğunu, kimilerinin ise yapay zeka ürünü ya da eski olduğunu doğruladı. Yolların kapanması seyahatleri ve sağlık hizmetlerine erişimi engellerken, turizm de olumsuz etkilendi.