PKK'nın Süleymaniye'ye yerleşmesi tartışılıyor

Bir illegal silahlı örgütün barış sürecine katılması, yalnızca silahların susması anlamına gelmez. Esas zorluk, yıllarca çatışma ortamında yaşamış bireylerin sivil hayata nasıl döneceğidir. Bu nedenle, uluslararası barış süreçlerinde kritik aşamalardan biri, eski örgüt üyelerinin topluma yeniden kazandırılmasıdır. Birleşmiş Milletler’in uyguladığı “DDR/Silahsızlanma, Terhis ve Yeniden Entegrasyon” modeli, dünya genelinde birçok çatışma sonrası bölgede hayata geçirilmektedir. Bu yaklaşımın amacı, sadece silahları toplamak değil, aynı zamanda yeniden silaha sarılma ihtimalini ortadan kaldıracak sosyal, ekonomik ve siyasi bir zemin oluşturmaktır.

Son dönemde, PKK mensuplarının Irak'ın Süleymaniye bölgesinde yerleşik hayata geçirileceğine dair iddialar basında yer buldu. Henüz resmi detaylar netleşmemiş olsa da, benzer uygulamalar daha önce dünya tarihinde de görülmüştür. Örneklerden biri Kolombiya’daki FARC ile 2016 yılında yapılan barış anlaşmasıdır. Bu anlaşma sonrası yaklaşık 13 bin örgüt mensubu, devletin oluşturduğu geçici kamplara yerleştirildi. Bu kamplar, yalnızca silah tesliminin yapıldığı yerler değil, aynı zamanda yeni bir yaşamın başlangıç noktası haline geldi. Eski gerillaların çoğu, bu kamplardan sonra aynı bölgelerde yaşamaya devam ederek tarım kooperatifleri kurdular, üretime katıldılar ve bazıları yasal siyasete geçiş yaptı. Ancak süreç, tamamen sorunsuz geçmedi; örgüte geri dönenler oldu. Temel ilke değişmedi: Eski savaşçılar, doğrudan toplumla bütünleşmeden önce kontrollü bir geçiş sürecine tabi tutuldu.

Bir başka örnek, 1998’deki “Hayırlı Cuma Anlaşması” sonrası IRA mensuplarının durumu. IRA üyeleri, ülkeyi terk etmedi ve çoğu, Belfast ve Derry gibi kentlerde yaşadıkları mahallelere geri döndüler. Kimileri belediye meclislerinde, kimileri ise sivil toplum kuruluşlarında görev aldı ve bazıları parlamentoya kadar yükseldi. Burada dikkat çeken, eski örgüt mensuplarının tamamen toplumdan koparılmamasıydı; barışın kalıcı olması için sosyal ilişkilerin yeniden kurulması hedeflendi.

Nepal’de ise Maoist gerillalar, BM gözetiminde kamplarda tutuldu. Bazıları orduya katılırken, diğerleri sivil hayata döndü. Üst düzey kadroların önemli bir kısmı, siyasi alanda aktif olarak görev almaya başladı. El Salvador’da FMLN gerillaları, silah bırakmasının ardından eski faaliyet gösterdikleri bölgelerde yaşamaya devam etti ve zamanla yasal bir siyasi parti haline gelerek seçimlere katıldı. Bir dönem devlet başkanını da çıkardılar. Her iki örnekte de eski savaşçıların, toplumdan dışlanmak yerine yeni siyasi düzene dahil edilmesi hedeflendi.

Endonezya’nın Aceh bölgesinde 2005 yılında imzalanan barış anlaşması sonrasında GAM örgütü mensupları, bölgeden çıkarılmadı ve büyük çoğunluğu Aceh’te yaşamaya devam etti. Eski komutanların bazıları yerel yönetimlerde görev aldı. Mozambik ve Angola gibi Afrika ülkelerinde ise farklı bir yöntem izlenerek eski komutanlar, belirli bölgelerde gözetim altında yaşamaya yönlendirildi. Bazılarına araziler verildi, meslek edindirme programları hazırlandı ve ekonomik destek sağlandı. Bu, dünya genelindeki uygulamaların tek tip olmadığını gösteriyor. Ancak ortak amaç, silahlı kimliği sivil kimlikle değiştirmek.

Dünya deneyimleri, barış süreçlerinin başarısının, eski örgüt mensuplarının hangi şehirde yaşayacağından ziyade, onlara nasıl bir gelecek sunulacağına bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Bir bireyin Süleymaniye’de, Belfast’ta ya da Bogotá’da yaşaması, barışı garanti etmez. Kalıcı barış, hukuki statünün netleşmesi, ekonomik hayata katılımın sağlanması, güvenlik mekanizmalarının etkinliği ve toplumun bu dönüşümü kabul etmesi ile mümkün olur. Bu nedenle, çözüm süreçlerindeki en kritik soru şu olmalıdır: Eski örgüt mensupları nerede yaşayacak değil, silahlı geçmişin ardından onları yeniden toplumun sıradan bireyleri haline getirecek siyasi ve toplumsal düzen kurulabilecek mi? Dünya deneyimleri gösteriyor ki kalıcı barış, silahların sustuğu gün değil, eski gerillaların artık savaşçı olarak görülmediği gün elde ediliyor.