Rus gaz akışında değişim Avrupa'da doğal gaz fiyatlarını etkiledi

Rus gazının Ukrayna üzerinden Avrupa'ya sevkiyatını düzenleyen anlaşmanın 2025 başında sona ermesiyle birlikte kıtanın gaz ticaret dengeleri değişti. Bu süreç, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatının yoğunlaştığı Kuzeybatı Avrupa ile Orta ve Doğu Avrupa arasında belirgin fiyat farkları oluşturdu. Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsü (OIES) tarafından yayımlanan rapora göre, Avrupa'da uzun yıllar boyunca birbirine yakın seyreden doğal gaz fiyatları, Rusya'nın gaz akışını durdurmasının ardından yeniden ayrışma göstermeye başladı. LNG giriş noktalarına yakın olan ülkeler daha düşük fiyatlardan gaz temin ederken, Orta ve Doğu Avrupa'da fiyatlar kalıcı biçimde daha yüksek seviyelerde oluştu.

LNG ithalatının yoğunlaştığı Fransa, Belçika, Hollanda ve İngiltere'deki ticaret merkezlerinde daha düşük fiyatlar görülürken, Almanya'nın doğusundan itibaren Orta ve Doğu Avrupa'daki merkezlerde fiyatlar kademeli olarak yükseldi. Fransa'nın TRF, Belçika'nın ZTP, Hollanda'nın TTF ve İngiltere'nin NBP ticaret merkezlerinde en düşük fiyatlar gözlemlendi. Almanya'nın THE merkezi ise bu fiyatların üzerinde yer aldı; Çekya, Avusturya ve Slovakya'daki merkezlerde ise fiyatlar daha yüksek seviyelerde oluştu. Araştırmada, bu durumun LNG'nin ağırlıklı olarak Kuzeybatı Avrupa limanlarından sisteme girmesi ve gazın doğuya doğru taşınmasından kaynaklandığı vurgulandı. Bu eğilimin 2026'nın ilk yarısında da devam edeceği öngörülüyor.

Rus gazındaki kayba rağmen Avrupa gaz piyasası işlem hacmi bakımından büyümeye devam etti. Avrupa'da ticareti yapılan doğal gaz hacminin 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 16 artması ve fiziksel gaz talebinin yüzde 8 yükselmesi bekleniyor. Böylece toplam işlem hacmi, ilk kez 100 bin teravatsaat seviyesini aşmış oldu. Raporda, bu gelişmenin Avrupa gaz piyasasının yeni arz yapısına hızla uyum sağladığını gösterdiğine dikkat çekilerek, "Avrupa'nın ticareti yapılan doğal gaz pazarları zorlu koşullar karşısında dayanıklılığını kanıtladı" değerlendirmesi yapıldı.

Rapora göre, Hollanda merkezli TTF, Avrupa'nın en büyük doğal gaz ticaret merkezi olmaya devam etti. TTF'de işlem hacmi geçen yıl yüzde 14 artarken, bu merkezdeki toplam işlem hacmi diğer sekiz büyük Avrupa gaz merkezinin toplamının 4,5 katına ulaştı. Ayrıca, TTF, İngiltere'nin NBP merkezinin yaklaşık 9 katı, Almanya'nın THE merkezinin yaklaşık 20 katı ve İtalya'nın PSV merkezinin 52 katından fazla işlem hacmine sahip oldu. Avrupa'da gerçekleştirilen tüm doğal gaz işlemlerinin yüzde 81'i TTF üzerinden yapıldı. LNG ticaretinin artmasıyla birlikte Kuzey Amerika ve Asya'dan daha fazla piyasa katılımcısı TTF'de işlem yapmaya başladı ve TTF-Henry Hub fiyat farkına dayalı işlemler de giderek yaygınlaştı.

Raporda dikkat çeken bir diğer gelişme ise Belçika'nın ZTP ticaret merkezi oldu. ZTP'de işlem hacmi 2025'te yüzde 165'in üzerinde bir artış gösterdi. Bu yükselişin Belçika'nın LNG ithalatındaki artış, İngiltere ve Fransa'dan gelen gaz akışının doğuya yönelmesi ve ülkenin Avrupa'nın önemli giriş noktalarından biri haline gelmesiyle ilişkili olduğu belirtildi. Öte yandan, Rus gazına daha bağımlı olan Orta Avrupa'daki bazı ticaret merkezlerinde işlem hacimleri geriledi. Özellikle Slovakya'daki SVOB merkezinde işlem hacmi yüzde 77, Çekya'daki VOB'da ise yaklaşık yüzde 18 düştü. Rapora göre, bu gerilemenin temel nedeni Rus gazı akışının kesilmesi sonrasında bölgedeki ticaret rotalarının değişimi oldu.