Şili'deki Sewell Kasabası'nda Dikey Şehir Kuruldu
Sewell, araçsız yapısı ve merdivenleriyle dikkat çekiyor.
Şili'nin And Dağları'nda, denizden yaklaşık 2 bin metre yükseklikte yer alan Sewell, 1905 yılında kurulmuş bir madenci kasabasıdır. UNESCO verilerine göre, bu yerleşim, dik coğrafyası ve otomobil kullanımına kapalı yapısıyla sanayi tarihinin ilgi çekici örneklerinden biridir. Zirve döneminde 15 bin kişilik nüfusa ev sahipliği yapmıştır.
Sewell, Rancagua şehrinin yaklaşık 60 kilometre doğusunda, ABD merkezli Braden Copper Company tarafından inşa edilmiştir. Dünyanın en büyük yeraltı bakır madeni olan El Teniente’nin hemen yanında bulunan kasaba, sert dağ yamacı nedeniyle tekerlekli araç kullanımına uygun değildir. Ulaşım, ana bulvar görevini gören merkezi bir merdivenle sağlanmakta ve dış dünya ile bağlantı yalnızca Rancagua’ya uzanan demiryolu hattı aracılığıyla kurulmaktadır. Temel gıda, malzeme ve personelin nakliyesi bu tren hattı üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Sewell’deki yapılar, konut, kamu hizmeti ve sosyal alanları bir arada barındıran çok işlevli bir tasarım ile inşa edilmiştir. Canlı renklerle boyanan ahşap yapılar, kasabanın görsel kimliğini oluşturur. Ancak UNESCO yetkilileri, aşırı soğuk, kar yağışı ve izolasyona ek olarak ahşap yapıların yangın riski taşıdığını ve bu durumun binaların sürekli bakımını zorunlu kıldığını vurgulamaktadır.
Sewell’in yerleşim modeli, Brezilya’daki sanayi ve maden tesislerinin çevresinde kurulan şirket köyleriyle benzerlik göstermektedir. Ancak Sewell, düz araziler yerine And Dağları’nın yamacına dikey olarak inşa edilmesiyle bu örneklerden ayrılmaktadır.
Zamanla, şirketin çalışanları Rancagua’ya taşınmaya başlayınca Sewell’in yerleşim işlevi kademeli olarak sona ermiştir. Bazı binalar sökülmüş olmakla birlikte, kalan tarihi çekirdek koruma altına alınarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir. Günümüzde bölgede madencilik faaliyetleri ve korunan alanların bakımı devam etmekte ve alan, kontrollü ziyaretçi turları ile turizme açılmaktadır.
