Sıtma parazitinde ilaç direncini artıran yeni mutasyon tespit edildi
Uganda'daki sıtma vakalarında keşfedilen PX1 genindeki beş ayrı mutasyonun, dünyada milyonlarca kişiyi iyileştiren modern tedavileri etkisiz kıldığı belirtildi.
ABD'li bilim insanları, Uganda'da sıtma ilaçlarına karşı yüksek direnç gösteren yeni bir parazit mutasyonu belirledi. Parazitin PX1 genindeki bu değişim, mevcut tedavileri etkisiz kılıyor. Uganda'da hastalardan kan örnekleri alındı.
Uluslararası bilim ekibi bu numuneleri inceledi. Sıtma tedavisinde kullanılan öncelikli ilaçlara karşı yüksek direnç keşfedildi. Sıtma her yıl dünya genelinde 220 milyonu aşkın kişiyi etkiliyor.
Hastalık 400 binden fazla insanın ölümüne yol açıyor. Bilim insanları yeni moleküler izleme sistemleri istiyor. Uzmanlar yeni nesil etken maddeli ilaçların geliştirilmesini talep ediyor. Araştırma Science ve Nature hattında yankı uyandırdı. Parazitin PX1 genindeki değişim mevcut tedavilerin etkinliğini sıfırlıyor.
Uluslararası moleküler biyolog ve araştırmacılar Nature Medicine dergisinde çalışma yayımladı. Uzmanlar Uganda'daki hastalardan alınan numuneleri inceledi. Bulaşıcı hastalığa yol açan Plasmodium falciparum parazitinin genom dizilimi çıkarıldı. Uzmanlar PX1 geninde beş ayrı mutasyon belirledi. Genetik değişimler artemisinin, lumefantrin ve meflokin içerikli modern kombinasyon tedavilerine karşı direnci artırdı. Bu tedaviler Dünya Sağlık Örgütü tarafından öneriliyor. İlaçlar Sahra Altı Afrika'da en yaygın şekilde kullanılıyor.
Araştırmacılar 2004 ile 2024 yılları arasında örnek topladı. Uganda genelinde 1.500'ü aşkın parazit örneği genomik olarak incelendi. PX1 genindeki mutasyonların 2000'li yılların ortalarında belirdiği saptandı. Değişimler zaman içinde parazit popülasyonu arasında yayıldı. Uganda'nın doğu ve batı bölgelerindeki sıtma suşlarının yaklaşık yarısı bu dirençli yapıyı taşıyor. Bulaş riskinin yüksek olduğu bölgede standart ilaç dozları yetersiz kaldı. Sağlık kuruluşları tedavi süreçlerini uzatmak zorunda kaldı.
Araştırmanın liderlerinden Brown Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Jeffrey Bailey durumun vehametini vurguladı. Mutasyonların yayılma hızının tehdit oluşturduğunu belirtti. Dr. Jeffrey Bailey şu ifadeleri kullandı: "Bu mutasyonların bu kadar hızlı yayılması bizi ciddi şekilde endişelendiriyor. Sıtma, özellikle Sahra Altı Afrika'da hâlâ başlıca ölüm nedenlerinden biri. Mevcut ilaçlara karşı direncin artması, hastalığın kontrol altına alınmasını imkansız hale getirecek ve kurban sayısını artıracaktır."
