Sosyal medya fenomenleriyle milyarlık reklam çarkı

Sosyal medya, işletmeler için ürün ve hizmet tanıtımının ötesinde bir mecra haline geldi. Restoranlar, oteller, tatil köyleri, güzellik merkezleri ve daha birçok işletme, fenomenlerin geniş takipçi kitlelerinden yararlanarak müşteri kazanmaya çalışıyor. Birkaç saniyelik video veya hikâye paylaşımı, işletmelere on binlerce hatta yüz binlerce lira kazandırabiliyor.

Ancak tüketiciler, sosyal medyada karşılaştıkları ‘efsane kebap’ veya ‘dünyanın en iyi döneri burada’ gibi ifadeleri genellikle kişisel tavsiye olarak algılıyor. Oysa bu içeriklerin arkasında çoğu zaman ücretli reklam, ücretsiz hizmet veya hediye gibi unsurlar yer alıyor.

Vedat Milor’un ismiyle anılan ve sonrasında hukuki süreç başlatılan 9 bin avroluk tanıtım iddiası, bu konudaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. Fenomenlerin tanıtım ücretleri, takipçi sayısına ve izlenme oranına göre değişiyor. Basit bir tanıtım için başlangıç bedeli 30 bin lira, kapsamlı kampanyalar için ise 1 milyon liraya kadar çıkabiliyor.

İletişim ajansları aracılığıyla yürütülen bu süreçte, fenomenlerin kitle etkileşimi fiyatı belirleyen ana unsur oluyor. Bir ajans yöneticisi, işletmelerin talepleri doğrultusunda uygun fenomenleri ve fiyatlarını sunduklarını belirtiyor. Reklam bütçeleri yalnızca nakit ödemelerden ibaret değil.

İşletmeler, fenomenlere para yerine ücretsiz ürün veya lüks hizmetler sunarak barter anlaşmaları da yapabiliyor. Örneğin, oteller uçak biletleri ve spa hizmetleri sunarken, restoranlar ücretsiz yemekler verebiliyor. Nakit ödeme ve barter’ın bir arada kullanıldığı durumlar da mevcut.

Özellikle cep telefonları ve diğer elektronik ürünler, tanıtım anlaşmalarına ek olarak sunulan hediyeler arasında yer alıyor. Ajans yöneticisi, hizmetin kendisinin ödeme gibi kullanıldığı durumların da olduğunu ifade ediyor. Tüketicilere yapılan öneriler genellikle masum bir tavsiye gibi sunulsa da arka planda ticari çıkarlar bulunuyor.

Ticaret Bakanlığı, ücretli tanıtım ve bedava hizmetlerin açıkça belirtilmesini zorunlu kılıyor. Dolayısıyla bir fenomenin ‘Bu restoranı çok beğendim’ demesi ile ‘Bu restoranın reklamını yapıyorum’ demesi arasında ciddi bir fark var. İnteraktif Reklamcılık Derneği (IAB) Türkiye verilerine göre influencer pazarlamasına yapılan yatırımlar, 2024 yılında yaklaşık 6,5 milyar liraya ulaşacak.

Pazarın büyüme hızı ise yüzde 87 olarak belirtiliyor. Fenomen ekonomisi, yalnızca restoran ve otel sektörüyle sınırlı kalmayıp emlak, güzellik, otomotiv ve eğlence alanlarında da hızla büyüyor. Özellikle pahalı ürün ve hizmetlere yönelik önerilerin tüketici üzerindeki etkisi oldukça büyük.

Ancak sosyal medya tanıtımlarının tüketici üzerindeki etkilerini gösteren çarpıcı örnekler de mevcut. Şikâyet siteleri ve bloglarda yapılan incelemelerde, fenomenlerle bağlantılı 30 restoran ve otelin 19’unda yoğun tüketici şikâyetleri tespit edildi. Bu oran yüzde 63,3 seviyesine denk geliyor. İletişim ajansı yöneticisi, işletmelerin daha çok görünürlük kazanmak amacıyla fenomen reklamlarına başvurduklarını ifade ediyor.

Sürekli müşteri çeken ve dolu olan işletmelerin bu tür tanıtımlara daha az ihtiyaç duyabileceği belirtiliyor. Bu nedenle sosyal medyadaki her övgünün, işletmenin gerçek kalitesini yansıtmayabileceği konusunda uyarılar yapılıyor.