Teknoloji olmadan dağ yardımıyla Dünya'nın kütlesini ölçtüler
Bilim insanları 1774 yılında İskoçya'daki bir dağı kullanarak Dünya'nın kütlesini ve yoğunluğunu hesapladı.
Günümüzde uydular ve gelişmiş elektronik ölçüm aletleriyle yapılan hesaplamalar, geçmişte tamamen farklı yöntemlerle gerçekleştiriliyordu. Bu kapsamda 1774 yılında bir araya gelen bilim insanları, Dünya'nın kütlesini ölçmek amacıyla İskoçya sınırları içinde yer alan bir dağı kullanma kararı aldı.
İngiliz Kraliyet Astronomu Nevil Maskelyne liderliğinde hayata geçirilen bu sıra dışı deney için İskoçya'nın Perthshire bölgesindeki Schiehallion Dağı tercih edildi. Söz konusu dağın 1083 metre yüksekliğe sahip olması, etraftaki diğer tepelerden yalıtılmış bir konumda bulunması ve hemen hemen simetrik bir yapı arz etmesi kütle hesaplamalarını kolaylaştırıyordu.
Seçilen dağın kuzeyine ve güneyine geçici gözlemevleri inşa eden Maskelyne, yıldızların konumlarını çekül doğrultusu yardımıyla kıyasladı. Bu çalışmada, dağın uyguladığı çekim gücünün çekülü hafif bir açıyla kendine çekmesi öngörülüyordu. Uzun süren gözlem ve ölçüm faaliyetlerinin neticesinde toplam 11,6 yay saniyelik bir sapma tespit edildi.
Elde edilen bu miktar oldukça küçükçe olsa da, dağın kendi kütlesel çekim alanına sahip olduğunu kanıtlamaya yetti. Dağın hacmi ve yoğunluğu bilindiğinde, çekül üzerine yaptığı bu etkinin Dünya'nın genel çekim gücüyle mukayese edilmesi mümkün hale gelecekti.
Deney verilerini değerlendiren matematikçi Charles Hutton, Schiehallion'un toplam hacmini bulabilmek için dağ arazisini çok sayıda dikey parçaya böldü. Aynı yükseltide bulunan noktaların bir araya getirildiği kontur çizgilerin kullanılması, topoğrafik haritalama alanının gelişiminde kilometre taşı niteliği taşıyan adımlardan biri olarak kayıtlara geçti.
Yapılan kapsamlı hesaplamalar sonucunda Hutton, Dünya'nın ortalama yoğunluğunu metreküp başına yaklaşık 4 bin 500 kilogram düzeyinde hesapladı. Günümüz bilim dünyasında kabul edilen resmi değer ise metreküp başına yaklaşık 5 bin 515 kilogram seviyesinde bulunuyor.
O dönemdeki imkanların son derece sınırlı olduğu göz önüne alındığında, ulaşılan sonucun güncel değerden sadece yüzde 18 civarında bir sapma gösterdiği görüldü. Gerçekleştirilen bu bilimsel çalışma, aynı zamanda Dünya'nın yüzeyinde yer alan kayalardan çok daha yüksek bir yoğunluğa sahip olduğunu ortaya koydu. Hutton buradan yola çıkarak gezegenin merkezinde daha yoğun ve muhtemelen metalik bileşenlerin yer alması gerektiği fikrini ortaya attı.
