Tunus'ta orman yangınları ve enerji krizi altyapı eksikliklerini gözler önüne serdi

Tunus'un dağlık Kef vilayetindeki Sakiet Sidi Youssef kasabası yakınlarında bulunan el-Gol köyünde, yaz mevsiminin en yıkıcı orman yangınlarından birinin üzerinden günler geçmesine rağmen kararan tepelerin üzerinde dumanlar tütmeye devam ediyor. Cezayir sınırına yakın çiftliğinin yanmış kalıntıları arasında ayakta duran 70 yaşındaki Mongi Abdeli, yaşanan kaybın büyüklüğünü tarif etmekte zorlanıyor.

Yangın, Abdeli'nin 10 koyununun hemen telef olmasına yol açarken, iki hayvanı da ertesi gün duman zehirlenmesinden öldü. Alevler ayrıca arı kovanlarını, 100'den fazla zeytin ağacını ve arazisindeki bütün badem ağaçlarını kül etti. Abdeli, "Ateş kavurucuydu ve her yönden geldi" diyerek, yetkililerin kendilerine söndürecek su olmadığını ve tek yapabildiklerinin tahliye olduğunu söylediğini aktardı. Sürüsinin bir kısmının tepelere kaçmayı başardığını belirten Abdeli, onları hayatta tutacak imkanının kalmadığını, saman fiyatlarının arttığını ve hayatlarının durma noktasına geldiğini ifade etti. Ailesini geçindirmek için ömrünü bu toprak çalışarak geçirdiğini vurgulayan Abdeli, 70 yıldır bu dağlarda kendi başına yaşadığını ve devletten hiçbir şey istemediğini dile getirdi. Ahırların kalıntıları arasında yürüyen Abdeli, geceleri barınacak bir yeri kalmadığı için kalan hayvanlarının çalınmasından endişe duyduğunu belirtti. Tunus'un Cezayir bağımsızlık savaşı sırasında 1958 yılında Fransız savaş uçakları tarafından bombalandığı 8 Şubat yıldönümüne atıfta bulunan Abdeli, devletin kendilerini sadece o tarihte hatırladığını kaydetti.

Kef vilayetindeki bu yangın, ülkede sıcaklıkların bazı bölgelerde 50 dereceye ulaştığı bir hava dalgası sırasında Tunus genelinde patlak veren düzinelerce yangından biriydi. Haziran ayında başlayan ve temmuz ortasında zirve yapan yangınlar, son yılların en yıkıcı afetleri arasında yer aldı. Sivil Koruma ekipleri, en yoğun dönemde 48 saat içinde yaklaşık 600 yangına müdahale edildiğini bildirdi. En büyük alevler, askeri birliklerin desteğine rağmen dağlık arazinin kurtarma operasyonlarını zorlaştırdığı kuzeydeki Kef, Beja ve Bizerte vilayetlerinde çıktı. Sivil Koruma Yarbayı Halil Mechri, Mosaique FM radyosuna yaptığı açıklamada, yangınların şiddeti ve yok edilen yüzölçümü bakımından eşi benzeri görülmemiş düzeyde olduğunu belirtti. Mechri ayrıca, yangınların yüzde 95'inin insan ihmalinden veya suç eylemlerinden kaynaklandığını öne sürdü.

Bölgedeki aileler yıllardır süren kuraklık, kötü hasat ve artan yaşam maliyetleriyle zaten boğuşurken, yangınlar yeni bir darbe indirdi. Yanan arazisinin yakınında konuşan Mahjoub Chouakhia, yangının bu kadar hızlı yayılacağını tahmin etmediklerini, Sivil Koruma ulaştığında her şeyin çoktan yok olduğunu söyledi. Aile, hayvan yemi, tavuklar ve av köpeklerini kaybederken, geriye altı aile üyesinin birlikte yaşadığı tek bir oda kaldı. İtfaiye ekipleri alevleri kontrol altına alırken, artan sıcaklıklar elektrik talebini rekor seviyelere çıkardı. Chouakhia, yangın günü elektrik ve suyun yeniden verilmesini istediklerini ancak bu taleplerin reddedildiğini belirtti.

Bu süreçte devlet elektrik ve gaz şirketi STEG, ülkenin yaşlanan şebekesinin çökmesini önlemek amacıyla günlük kesintiler duyurmuştu. Yerel medyaya konuşan STEG, aşırı sıcaklarda yaygın klima kullanımının tetiklediği istisnai talebin ulusal şebekeyi kapasite sınırına getirdiğini bildirdi. Şirket, şebekenin istikrarını korumak ve ülke çapında bir kesintiyi önlemek amacıyla kontrollü elektrik kesintileri uygulandığını açıkladı, ancak konuyla ilgili soruları yanıtsız bıraktı. Ülke genelinde uzayan kesintiler fabrikaları, su pompalama istasyonlarını ve ev yaşamını olumsuz etkileyerek pek çok vatandaşı klimasız, buzdolapsız ve susuz bıraktı. Kuzey Tunus'un L'Aouina banliyönde kümes hayvanları satan Abderrazek, son üç haftada milyonlarca zarara uğradığını belirterek, bu zararı kimin karşılayacağını sordu ve ülkedeki her şeyin çöktüğünü dile getirdi.

Kriz, Tunus'un enerji sektörünün uzun vadeli sorunlarını da gözler önüne serdi. Elektriğinin büyük kısmını komşu Cezayir'den ithal ettiği doğalgazdan üreten ülke, arz kesintilerine ve küresel fiyat dalgalanmalarına karşı savunmasız kalıyor. Tahrir Orta Doğu Politikası Enstitüsü'nden siyasi ekonomist Sahar Mechmech, kesintilerin beklenmeyen bir talep artışından ziyade yıllar süren yatırım eksikliğinden kaynaklandığını ifade etti. Hükümetin enerji üretimine ve şebekeye yeterli yatırım yapmadığını belirten Mechmech, ülkedeki son büyük santralin 2019'da inşa edildiğini, STEG'deki mali krizin de şebekenin genişletilmesini sınırladığını ekledi. Milletvekili Maher Kettari ise parlamento bütçe komisyonu oturumunda, hükümetin enerji sübvansiyonları kapsamında kamu şirketine yaklaşık 3,5 milyar dinar borcu bulunduğunu kaydetti.

Cumhurbaşkanı Kays Said, üst düzey bakanlar ve ilgili kurum başkanlarıyla yaptığı toplantıda elektrik ve su kesintilerinin kabul edilemez olduğunu söyledi. Said, hizmetlerin hızla normale döndürülmesi ve kesintiler hakkında vatandaşların önceden bilgilendirilmesi talimatını verdi. Bu tepkinin zamanlaması dikkat çekti; kriz, Cumhurbaşkanı Said'in başbakanı görevden aldığı, parlamentoyu askıya aldığı ve kararnamelerle yönetmeye başladığı 25 Temmuz yetki gasbının beşinci yıldönümünden günler önce yaşandı. Yaşanan altyapı krizi, cumhurbaşkanının yönetiminde devletin kriz anında temel hizmetleri sağlama kapasitesine yönelik eleştirileri artırdı.

Yetkililer ülke genelinde ekipler görevlendirirken, bölge sakinleri alevler evlerine yaklaştığında ilk olarak komşuların yardımına koştuğunu belirtti. Artan sıcaklık dalgaları ve sıklaşan afetler karşısında altyapının yetersiz kaldığını vurgulayan Tunuslular, temel ihtiyaçlara erişmekte zorlanıyor. Yaşlı sakinlerden Khatma, kendi ömrünün geride kaldığını ancak çocuklarının ve torunlarının temel imkanlarla rahat bir yaşam sürmesini umduğunu dile getirdi.