Türkiye'nin AB vize muafiyeti için 6 kritik kriteri bulunuyor

Türkiye, Avrupa Birliği ile Vize Serbestisi Diyaloğu çerçevesinde 72 kriterden 66'sını karşıladı. Ancak geriye kalan 6 kriter 13 yıldır tamamlanamadı. Son adım olarak bakanlıklar arası çalışma başlatıldı. AB, kriterler karşılanmadan vize muafiyetinin gündeme gelmeyeceğini belirtiyor. Kriterler tamamlansa bile AB Komisyonu'nun olumlu görüşü gerekiyor. Ardından Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi'nin onayı şart.

Avrupa Birliği'nin vize muafiyeti uyguladığı ülkeler arasında yer almak isteyen Türkiye, kalan son altı kriteri karşılamak için çalışma başlattı. En çok sorulan soruların başında, kriterlerin karşılanması halinde AB'nin muafiyeti otomatik devreye sokup sokmayacağı geliyor. Vize muafiyetinin önündeki engellerin kaldırılması için yeni bir stratejik yaklaşım benimsendiği Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklandı.

Çalışmalar dışişleri, içişleri ve adalet bakanlıkları tarafından yürütülecek. AB'yle istişare ve koordinasyon ise Dışişleri Bakanlığı tarafından sağlanacak. Bu format, vize serbestisi diyaloğunun başladığı 2013'te devreye sokulan formattan farklı değil.

AB, vize muafiyeti konusunda yıllardır bekleme pozisyonunda bulunuyor. Adım atması gerekenin Türkiye olduğu uzun süredir dile getiriliyor. Türkiye'nin vize serbestisinden yararlanmayan tek aday ülke olduğunu hatırlatan bir AB yetkilisi, BBC Türkçe'ye yaptığı değerlendirmede, "Vize serbestisi konusundaki yaklaşımımız başından bu yana aynı.

Vizenin Türkiye açısından hassas ve öncelikli bir konu olduğunun farkındayız. Biz uzun süredir kriterlerin karşılanmasına yardımcı olmak amacıyla Türkiye'yle görüşmeye ve birlikte çalışmaya hazır olduğumuz mesajını veriyoruz. Süreçte ilerleme sağlanabilmesi için sözden eyleme geçilmesi gerekiyor" dedi.

Türkiye ile AB arasında Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013'te başlatıldı. Diyalog 72 kriterin yer aldığı yol haritası üzerinden yürütülüyor. Türkiye, ilk üç yılda 72 kriterden 65'ini karşıladı.

Bu durum AB Komisyonu'nun 4 Mayıs 2016 tarihli raporunda yer aldı. AB Komisyonu'nun 8 Aralık 2018'deki raporunda, Türkiye'nin ICAO standartlarıyla uyumlu pasaport basım yükümlülüğünü karşıladığı duyuruldu. Böylece tamamlanmayan kriter sayısı 6'ya düştü.

O tarihten bu yana çalışmaların sürdüğü söylense de somut adım atılmadı. Türkiye, onay verdiği kriterlerden 6'sını aradan 13 yıl geçmesine rağmen yerine getirmedi. 15 Temmuz darbe girişiminin ardından Türkiye, güvenliği odağa yerleştirdi.

Terörle mücadele kapasitesi zayıflatılmadan adım atma yaklaşımı izlendi. AB'ye yapılan esneklik çağrıları karşılık bulmadı. AB, yasanın kapsamını çok geniş buluyor ve değişiklik yapılması gerektiğini savunuyor. Türkiye ise belgenin gereklerini yerine getirmeyi vize serbestisiyle doğrudan ilişkilendiriyor.

Sürecin üzerinden 13 yıl geçmesi, kriterler için gözden geçirme gerekip gerekmediğini gündeme getirdi. Vize politikalarına hakim bir AB yetkilisi, 72 kriterin baştan gözden geçirilmesine dayalı genel bir revizyonun pek olası olmadığını belirtti. Aynı yetkili, "Bununla birlikte teknik olarak gerekenlere bakılabilir.

Ama bu bir revizyondan çok ayarlama niteliğinde olur" ifadelerini kullandı. Kriterler karşılandığında vizenin hemen kalkıp kalkmayacağı merak ediliyor. Süreç her ülke için aynı kurallarla yürütülüyor. Türkiye'nin kalan altı kriteri yerine getirirken AB Komisyonu'yla birlikte çalışması önem taşıyor.

Kriterlerin yerine getirilip getirilmediğini belirleyecek kurum AB Komisyonu'dur. Komisyonun yol haritasına uygunluk konusunda olumlu görüş bildirmesi gerekiyor. Ancak son sözü söyleme yetkisi Komisyon'da bulunmuyor.

AB Komisyonu'nun olumlu görüşünün ardından iki aşamalı onay sürecine geçiliyor. Türk vatandaşlarına vize muafiyeti için hem Avrupa Parlamentosu'nun hem de AB Konseyi'nin onayı şart. Teknik boyutun aşılmasının, siyasi boyutun ön plana çıkacağı onay sürecinden daha kolay olduğu vurgulanıyor.

AP ve AB Konseyi'nin yeşil ışık yakması halinde Birlik tüzüğünde değişiklik yapılacak. Bu değişiklikle Türkiye negatif listeden pozitif listeye alınacak. Bu aşamadan sonra vize muafiyeti hayata geçirilecek. Şu anda AB'nin vize serbestisi uyguladığı ülke sayısı 61 seviyesinde bulunuyor.