Türkiye'nin yeni ticaret yolları yeniden şekilleniyor

İngiltere merkezli Middle East Eye'da yer alan bir analize göre, Türkiye'nin Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) ile ilgili olarak yaptığı girişimler sonuç verdi. 2023 G20 Zirvesi'nde duyurulan IMEC Projesi, Hindistan'dan başlayarak Körfez üzerinden, İsrail'in Hayfa Limanı aracılığıyla Avrupa'ya ulaşan yeni bir ticaret hattı olarak tasarlanmıştı. Ancak Gazze Savaşı, İsrail ile Suudi Arabistan arasındaki normalleşmenin durması ve artan güvenlik riskleri nedeniyle proje şu an fiilen askıya alındı. Analize göre, projeye resmi olarak son verilmiş değil, fakat İsrail'i kapsam dışı bırakan yeni güzergahlar gündeme geliyor.

Osmanlı Dönemi'nde inşa edilen Hicaz Demiryolu'nun Ürdün ve Suriye üzerinden yeniden canlandırılması, Irak ve Suriye'yi kapsayan yeni ticaret koridorları ve Kalkınma Yolu Projesi ile birlikte, uluslararası ticaretin İsrail'e uğramadan Akdeniz'e ulaşması amaçlanıyor. Analizde, İsrail Hayfa Limanı'nın yılda yaklaşık 1.5 milyon konteyner elleçleme kapasitesine sahip olduğu, bu kapasitenin ise Körfez ticaretini Avrupa'ya taşıyacak ölçekte yeterli olmadığı ifade ediliyor. Ayrıca, savaş döneminde limanlar ve enerji altyapısının füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kalmasının, yatırımcıların güvenini sarstığı belirtiliyor. Bölgesel ticaretin önündeki önemli engellerden biri de İran. Hürmüz Boğazı'ndaki olası krizler, hem Körfez ülkelerini hem de enerji ticaretini olumsuz etkiliyor. Bu sebeple Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan, Türkiye'nin içinde bulunduğu alternatif boru hatları ve yeni ticaret güzergahları ile alternatif yaratmaya çalışıyor.

Bölgede bir diğer önemli proje ise Hicaz Demiryolu Hattı'nın canlandırılması olacak. Tarihi hattın yeniden inşası için geçen yıl Amman'da ilk adımlar atıldı ve Türkiye'nin desteğiyle Suriye Hicaz Demiryolları'nın eksik 30 kilometrelik kısmının tamamlanması için mutabakata varıldı. Hem yolcu hem de yük taşıması hedeflenen hattın Cidde ile Mekke ve Medine gibi merkezlere uzanması bekleniyor. Orta vadede çevre ülkelere de bağlantılanması planlanan hattın, Umman üzerinden okyanusa açılması da gündemde. Uzak Doğu'dan gelen yüklerin demiryolu ile tüm Avrupa'ya ulaşmasının sağlanması beklenen projenin, küresel tedarik zincirine önemli bir alternatif oluşturabileceği kaydediliyor.

Kuzey-güney ekseninde şekillenen Kalkınma Yolu Projesi ise Irak'taki Fav Limanı'ndan hareketle yaklaşık bin 200 kilometrelik bir hat üzerinden Türkiye'ye ve oradan Avrupa'ya uzanan yeni bir ticaret omurgası oluşturmayı amaçlıyor. Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Türkiye ve Irak'ın ortaklığında yürütülen proje, küresel ticaretin çeşitlendirilmesi ve alternatif hatların güçlendirilmesi açısından büyük öneme sahip.

Alternatif güzergah arayışları çerçevesinde, Riyad'dan başlayıp Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye'ye ulaşacak stratejik demiryolu hattı için çalışmalar hızlandı. Petrol, doğal gaz, ticari yük ve yolcu taşımacılığına hizmet edecek bu projenin 3-4 yıl içinde tamamlanması hedefleniyor. Hattın ilerleyen dönemde Katar, BAE, Kuveyt ve Umman gibi Körfez ülkelerini de kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor. Avrupa'ya kadar uzanacak hattın Akdeniz, Ege Denizi ve Karadeniz'e açılan bir kapı olması bekleniyor.

Suudi Arabistan, IMEC projesini resmi olarak durdurmasa da fiilen askıya alırken, ticarette yeni rota arayışlarına yöneldi. Suudi Arabistan, IMEC kapsamında İsrail üzerinden Hayfa ve Yunanistan'ın Pire Limanı'na gidecek hattın yerine, hattaki eksik 400 kilometrelik kısmın ve Hicaz Hattı'nın modernize edilerek Kalkınma Yolu üzerinden Avrupa'ya bağlanması seçeneğini gündeme getirdi. Projenin arkasındaki ABD, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne karşı projeyi desteklerken, koridorun doğu ucundaki çıkış noktası olan Hindistan, Çin'in Asya'daki lojistik üstünlüğünü kırmak ve batıya doğrudan ulaşmak için projenin devamını istiyor. Projenin kilit ülkesi olan İsrail, bölgesel entegrasyon ve Arap dünyasıyla doğrudan ekonomik ilişki için projeye büyük önem atfediyor. Çin ise IMEC'i kendi koridor projesine alternatif oluşturma çabası olarak değerlendirirken, İran da İsrail'in liderliğindeki projeye karşı çıkıyor.