UAEA, Suriye'de birkaç ton nükleer madde buldu

Suriye'de devrik rejim dönemine ait olduğu belirtilen nükleer materyallerin bulunduğu bir saha, yıllar sonra uluslararası denetime açıldı. UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi, Deyrizor'daki alanda birkaç ton nükleer madde bulunduğunu açıkladı. Uzman ekiplerin materyallerin niteliğini ve güvenliğini belirlemek amacıyla çalışma yürüttüğünü bildirdi.

Grossi, Şam'da Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani ile ortak bir basın toplantısı düzenleyerek, Suriye'deki nükleer faaliyetlere ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. Daha önce UAEA uzmanlarının erişemediği Deyrizor'daki sahada devrik rejim döneminden kaldığı belirtilen “birkaç ton nükleer madde” bulunduğunu söyleyen Grossi, "Suriye'de kötüye kullanılabilecek birkaç ton nükleer madde bulduk" ifadelerini kullandı.

Sahanın UAEA denetçilerine açıldığını belirten Grossi, UAEA uzmanları ile Suriye Atom Enerjisi Komisyonu ekiplerinin bölgede kapsamlı çalışma yürüteceğini ifade etti. Grossi, “Sahaya eriştik, gördük ve önümüzde çok fazla iş var. Tüm bu maddelerin kaydını tutabilmek ve güvenli şekilde muhafaza edilmesini sağlamak için çalışacağız.” dedi.

Suriye'de yürütülecek çalışmaların nükleer faaliyetler konusunda yeni bir dönemin başlangıcı olduğunu belirten Grossi, bunun geçmişin üzerinin kapatılması anlamına gelmediğini söyledi. Grossi, süreci “geçmişle yüzleşmek” olarak nitelendirirken, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve Suriye Atom Enerjisi Komisyonu'nun UAEA ile işbirliği yapma konusundaki tutumunu olumlu değerlendirdi.

UAEA Başkanı, bundan sonraki dönemde Suriye'de nükleer teknolojinin silahlarla değil, enerji, sağlık, gıda ve su yönetimi gibi barışçıl alanlarla ilişkilendirilmesi gerektiğini vurguladı. Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani, ülkesinin nükleer enerjiyi barışçıl ve sivil amaçlarla kullanma hakkına bağlı olduğunu söyledi.

Şeybani, gizli tesiste bulunan nükleer maddelerin UAEA güvenceleri altında Suriye devletinin kontrolünde kalacağını belirterek, maddelerin güvenli şekilde işlenmesi ve depolanması için Ajans ile koordinasyon içinde çalışacaklarını açıkladı. Suriye yönetiminin söz konusu tesisi UAEA'ya kendisinin bildirdiğini belirten Şeybani, “17 Temmuz'da Ajans'a resmi bir mektup göndererek eski rejimden kalan, beyan edilmemiş bir tesiste nükleer maddelerin bulunduğunu kendi irademizle bildirdik” dedi.

Şeybani, söz konusu maddelerin teknik değerlendirmelere göre herhangi bir tehlike oluşturmadığını belirterek, materyallerin Suriye'nin ulusal sorumluluğunda ve UAEA'nın güvence denetimleri kapsamında tutulacağını söyledi. Şeybani, UAEA ekibinin bölgeye ulaşması ve güvenli şekilde çalışabilmesi için gerekli şartların sağlandığını aktararak, UAEA heyetinin salı sabahı tesiste incelemelerde bulunduğunu ve gerekli numuneleri topladığını kaydetti.

Şeybani, yürütülen işbirliğinin herhangi bir dış dayatma olmadan gerçekleştirildiğini vurguladı. Suriye’nin uluslararası ortaklarıyla koordinasyon içinde hareket ettiğini ve UAEA ile işbirliğinin ülkenin teknik kapasitesini güçlendirmeyi amaçladığını ifade etti. Ülkenin nükleer enerjiden tıp, tarım, bilimsel araştırmalar ve elektrik üretimi gibi barışçıl alanlarda yararlanma hakkını koruduğunu belirten Şeybani, nükleer programını geliştirmek amacıyla uluslararası bir destek grubu oluşturulması için çalışmalar yürüttüklerini açıkladı ve uluslararası ortakları bu girişime destek vermeye çağırdı.

Suriye’nin nükleer faaliyetlerine ilişkin 2011’den bu yana devam eden uyumsuzluk dosyasının ise UAEA Guvernörler Kurulunun eylül ayındaki toplantısında alınacak kararla kapatılmasını beklediklerini söyledi. Şeybani, İsrail’in Ebu Zuhur Havaalanı’na yönelik saldırısını da gündeme getirerek, saldırıyı en sert ifadelerle kınadıklarını dile getirdi.

Öte yandan, '99 Numaralı Tesis' olarak bilinen saha ile ilgili iddialar da gündemde yer aldı. İddialara göre, söz konusu maddeler eski Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad döneminde yürütülen gizli nükleer programla bağlantılı bulunuyor ve Esad yönetiminin burada El Kibar nükleer reaktörü projesinden kalan maddeleri depoladığı ileri sürülüyor. Tesiste bulunan maddeler arasında uranyum cevherinin işlenmesiyle elde edilen 'sarı kek' (yellowcake) de yer aldığı, mevcut maddelerin nükleer silah üretmek için doğrudan kullanılamayacağı, ancak 'kirli bomba' yapımında kötüye kullanılabileceği belirtiliyor.