Uzmanlardan uyarı: son 75 yılın en şiddetli sıcakları yaşandı

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) araştırmacılarının Avrupa Yerbilimleri Birliği (EGU) Konferansı'nda paylaştığı çalışma, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının şiddetinde belirgin bir tırmanış yaşandığını gözler önüne serdi. Araştırmaya göre, özellikle 2023 ve 2025 yaz ayları son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarına sahne oldu. Bilim insanları, tehlikenin önümüzdeki yıllarda daha da büyüyeceğini ve yüzyılın ikinci yarısında aşırı sıcak gün sayısının İstanbul'da 38 güne, İzmir'de ise 53 güne kadar çıkabileceğini belirtti.

İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve iklim bilimci Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya'nın imzasını taşıyan araştırma, Türkiye'deki sıcak hava dalgalarının 1950 ile 2025 yılları arasındaki seyrini masaya yatırdı. Günlük maksimum sıcaklık verileri üzerinden hesaplanan "Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)" yardımıyla, söz konusu dalgaların yıllık en şiddetli değerleri ile toplamlarının zamansal ve mekansal değişimleri detaylıca incelendi.

Elde edilen sonuçlara göre, Türkiye'nin tamamında sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde belirgin bir yukarı yönlü ivme göze çarpıyor. 1970-1990 aralığında yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 22 ile 23 derece bandında seyrederken, 2000'li yılların başından itibaren hız kazanan ısınma süreciyle bu rakamlar 24-25 derece seviyelerine tırmandı. Ortalama yaz sıcaklığı 2024 yılında ise 26,1 dereceyi bularak tüm zamanların rekorunu kırdı.

Sıcaklık ortalamalarındaki bu yükselişin yanı sıra, aşırı sıcak hava olaylarının şiddetinde de önemli değişimler kaydedildi. 1980-2009 referans dönemi baz alındığında, ortalama HWMId değeri tekil sıcak hava dalgasında 1,29, yıllık toplamda ise 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılından önceki süreçte yıllık toplam değerler genellikle 1,6'nın altında kalırken, 2010 sonrasında rejim değişikliği yaşandı. Bu dönemde yıllık sıcak hava dalgalarının toplam şiddet ortalamaları, tarihsel referans dönemin yaklaşık 3 katına ulaştı.

Sıcak hava dalgaları açısından 2023 ve 2025 yazları sıra dışı dönemler olarak kayıtlara geçti. Bu iki yılda son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgaları görüldü. 2023 yazındaki dalgaların büyüklüğünün yıllık alansal ortalaması referans döneme kıyasla 7 kattan fazla artış gösterirken, 2025 yılında bu oran referans dönemin yaklaşık 11 katına yükseldi.

Ortalama yaz sıcaklıklarının zirve yaptığı 2024 yazında ise sıcak hava dalgası büyüklüğü, referans döneme göre tekil dalgada yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha fazla gerçekleşti. Bu durum, yaz mevsimi ortalama sıcaklıklarındaki rekorların her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla birebir örtüşmediğini ortaya koydu. Uzmanlar sıcak hava dalgalarının; atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıklarının yüksekliği, kuraklık ve toprak nemi gibi hem yerel hem de küresel süreçlerin bir arada ve karmaşık bir şekilde etkileşimiyle oluştuğuna dikkat çekti.

Araştırmada ortaya konulan tablonun, Türkiye ile Doğu Akdeniz iklim rejiminde temel bir değişimin habercisi olduğu vurgulandı. Aşırı sıcakların öngörülmesine yönelik tahmin kapasitesinin artırılması ve uyum politikalarının güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Öte yandan, bilim insanlarının gelecek senaryolarını incelediği bir diğer çalışmada, 1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir'de yılda ortalama 3-5 gün süren sıcak hava dalgalarının, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin kötümser senaryosuna göre 2021-2050 arasında artacağı öngörülmüştü. Buna göre sıcak gün sayısının İstanbul, Ankara ve Konya'da yaklaşık 16'ya, Antalya'da 18'e, İzmir'de ise 23'e çıkabileceği hesaplanmıştı. Yüzyılın ikinci yarısı olan 2051-2080 döneminde ise bu sayının İstanbul ve Ankara'da 38'e, Antalya ve Konya'da 40'a, İzmir'de ise 53 güne kadar tırmanması bekleniyor.