Yüz analizi uygulamaları güvensizlikleri paraya çeviriyor

Estetik sektörü sınır tanımadan büyümeye devam ederken, meme büyütme, yağ aldırma ve burun estetiği gibi cerrahi operasyonların yıllık küresel pazar büyüklüğü 85 milyar dolara ulaşıyor. Bu devasa finansal hacim, kullanıcıların zaaflarından yararlanan yeni para tuzaklarının ortaya çıkmasına yol açıyor. Son dönemin popüler trendi ise gönderilen fotoğrafları yapay zekâ yardımıyla inceleyerek yüz analizi yapan ve hangi estetik işlemlere ihtiyaç duyulduğunu söyleyen dijital uygulamalar. Karşılığında ise kullanıcılardan yüklü miktarda ödemeler talep ediliyor.

Bu alanda en çok ilgi gören platformlar arasında Avustralya merkezli Qoves, ABD merkezli Epica ve İngiltere merkezli Facemaxify yer alıyor. Basına yansıyan bilgilere göre bu uygulamalar her ne kadar kullanıcılarını 18 yaş üstü yetişkinlerle sınırladıklarını iddia etse de, söz konusu yaş sınırlarını aşmak oldukça kolay gerçekleşiyor.

Birçok yüz analizi programı, insanların dış görünüşleriyle ilgili yaşadığı güvensizlikleri hedef alarak ve onlara en iyi hallerine ulaşma vaadinde bulunarak kazanç sağlıyor. Qoves, botoks ve dolgu gibi cerrahi müdahale gerektirmeyen tavsiyeleri için 150 dolar (7 bin TL), ameliyat önerileri barındıran raporlar için ise 300 dolardan (14 bin TL) fazla ücret talep ediyor. Epica genellikle kullanıcıları ücretsiz bir taramadan geçiriyor ancak sonuçları görmek istediklerinde ödeme duvarıyla karşılaştırıyor. Bu uygulamanın App Store üzerindeki haftalık erişim bedeli bin TL, yıllık ücreti ise 8 bin TL seviyesinde bulunuyor.

Gençler arasında hızla yayılan ve görünüşü kusursuzlaştırmayı amaçlayan "looksmaxxing" akımını ticarete dönüştüren Facemaxify ise Türkiye'deki kullanıcılar için App Store ve Google Play platformlarında haftalık 230 TL'lik bir faturalandırma yapıyor. Bu tür uygulamalar, ücretsiz deneme süresi sona erer erermez kredi kartlarından otomatik olarak para çekmeye başlıyor. Kullanıcı aboneliği iptal etmeyi unuttuğunda, aylık 920 TL, yıllık ise farkına bile varmadan 11 bin TL'den fazla parayı tek bir yüz analizi uygulamasına kaptırmış oluyor. Qoves bu ücretleri tek seferde peşin talep ederken, Facemaxify küçük tutarlarla hissettirmeden çekme yöntemini tercih ediyor.

Uzmanlar ise bu tür uygulamaların insanlardaki öz güvensizliği açıkça istismar ettiğine dikkat çekiyor. Ottawa Üniversitesi psikoloji bölümünden Prof. Dr. Tracy Vaillancourt, yüz analizi araçlarının öz saygı üzerinde yarattığı olumsuz psikolojik etkilere karşı endişelerini dile getirerek şu değerlendirmeyi yapıyor: "Kadınların kendilerini en fazla güvensiz hissettikleri konu, görünümleridir. Uygulamalar, bazılarına düşündüklerinden daha iyi göründüklerini söyler ama bu gerçekten zaman içinde sürdürülebilir mi? Başka bir deyişle, öz değerin bir ölçütü olarak görünümü vurgulayan bir uygulama, birine kalıcı bir huzur sağlayabilir mi, yoksa öz eleştiri döngüsünü mü besler?"

Arkansas Üniversitesi'nde çekicilik bilimi üzerine çalışmalar yürüten Dr. Mitch Brown ise bu platformların güvenilir olmak istiyorlarsa kullandıkları yöntemlerin bilimsel temelini hem müşterilerine hem de kamuoyuna kanıtlamak zorunda olduklarını vurguluyor. Brown'a göre, çekicilik üzerine hazırlanan mevcut akademik literatür çok kapsamlı olduğundan, tüm nüfusu kapsayan evrensel genellemeler tartışmaya açık bulunuyor. Belirli fiziksel özelliklerin belli topluluklar tarafından çekici kabul edildiği bilinse bile, bu bulguların bir kişinin görünümünü değiştirmesini haklı çıkaracak kadar kalıcı ya da ücretli bir uygulamanın tavsiyesini destekleyecek kadar sağlam olup olmadığı soru işareti yaratıyor. Uzman, görünüm üzerinden yapılan istismarın düşük öz saygıya sahip bireyler açısından son derece yıkıcı olabileceğini ifade ediyor.