Bal arıları toplama ve çıkarma işlemi yapabiliyor

Zekânın yalnızca büyük beyinlere özgü olduğu düşüncesi, Science Advances dergisinde yer alan yeni bir araştırmayla bir kez daha sarsıldı. Yapılan çalışma, bal arılarının sembolleri kullanarak basit matematik işlemlerini yerine getirebildiğini gözler önüne serdi.

İnsan beynindeki yaklaşık 86 milyar nörona kıyasla sadece 1 milyon civarında nörona sahip olan bal arılarının beyni oldukça ufak boyutlarda bulunuyor. Buna rağmen araştırmacılar, arıların toplama ve çıkarma kurallarını kavrayabildiğini ve bunları yeni problemlerde başarıyla tatbik edebildiğini tespit etti.

Araştırma kapsamında bal arıları, özel olarak inşa edilen Y biçimindeki bir labirentte eğitime tabi tutuldu. Arılara bir ile beş arasında değişen miktarda şekil sunuldu.

Şekillerin mavi renkte olması durumunda '+1', sarı renkte olması durumunda ise '-1' manasına geldiği arılara öğretildi. Arılar, karşılaştıkları şekil miktarına göre doğru yanıtı veren kapıyı tercih ettiklerinde şekerli su ödülü aldı. Hatalı tercih yaptıklarında ise tatsız bir çözeltiyle cezalandırıldılar.

Neredeyse 100 eğitim denemesinin ardından arılar, renklerin hangi matematiksel işlemin karşılığı olduğunu kavrayarak doğru yanıtları vermeye başladı.

Araştırmanın en şaşırtıcı sonuçlarından biri, arıların sadece ezber yoluyla hareket etmediğini ortaya koyması oldu. Bilim insanları, eğitim aşamasında hiç kullanılmayan yeni sayı kombinasyonlarını arılara yöneltti. Bal arıları bu testlerde yüzde 64 ile yüzde 72 arasında bir başarı oranı yakalayarak rastgele tahmin seviyesinin oldukça üstünde bir performans sergiledi.

Araştırmacılar, bu durumun arıların belirli şekilleri ezberlemekle kalmayıp, toplama ve çıkarma kurallarını gerçekten öğrendiğini kanıtladığını ifade ediyor.

Bu durum, bal arılarıyla ilgili ilk defa karşılaşılan olağanüstü bir keşif olma özelliği taşımıyor. Aynı araştırma ekibi tarafından daha evvel yayımlanan farklı bir çalışmada, bal arılarının 'sıfır' kavramını da kavrayabildiği ortaya konmuştu. Uzun yıllar boyunca sıfır kavramının yalnızca insanlar ve belirli gelişmiş omurgalılar tarafından anlaşlabileceği zannediliyordu.

Araştırmayı gerçekleştiren bilim insanlarına göre elde edilen bulgular, karmaşık zihinsel becerilerin kesinlikle büyük bir beyne ihtiyaç duymadığını kanıtlıyor. Bal arılarının çok az sayıda nöronla sembolleri kavrayabilmesi ve matematiksel kuralları hayata geçirebilmesi, ilerleyen dönemlerde daha verimli yapay zekâ sistemlerinin tasarlanmasına da ışık tutabilir.

Çalışmayı yürüten uzmanlar, küçük beyinlerin tahmin edilenden çok daha güçlü problem çözme kapasitesine sahip olduğunun altını çizerek, zekâ hakkındaki kalıplaşmış kabullerin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti.