BM Genel Sekreteri Guterres: Dünya artık daha fazla savaşı kaldıramaz

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, New York'taki BM Genel Merkezi'nde basın toplantısı düzenleyerek Orta Doğu'daki son gelişmeler ve iklim krizinin ulaştığı boyutlar üzerine değerlendirmeler yaptı. Kıbrıs müzakerelerinden Gazze'deki ateşkes sürecine, Hürmüz Boğazı'ndaki krizden küresel gıda güvenliğine kadar geniş bir yelpazede konuşan Guterres, uluslararası topluma diplomasi çağrısında bulundu. Aşırı sıcakların artık geleceğin değil bugünün sorunu olduğunun altını çizen Guterres, hükümetleri acil tedbirler almaya çağırdı.

Kıbrıs meselesine değinen Guterres, taraflarla yürütülen temasların ardından yeni bir "5+1" formatlı toplantı için hazırlıklara başlanacağını duyurdu. İlerleyen döneme yönelik yol haritası üzerine yapılan görüşmeler neticesinde, güven artırıcı adımlar ve içerik konusunda yeterli hazırlıkların tamamlanmasının ardından yeni bir "5+1" toplantısı yapma kararı aldığını belirten Guterres, mevcut uzlaşmayı da göz önünde bulundurarak toplantının başarıya ulaşması için her iki taraf ve garantörlerle istişare halinde çalışacaklarını kaydetti.

Konuşmasının ağırlıklı kısmını Orta Doğu'daki çatışmalara ayıran Guterres, Körfez'deki askeri gerilimin üzerinden 6 ay geçtiğini hatırlatarak bölgesel başlayan çatışmaların küresel istikrarsızlığın temel unsurlarından birine dönüştüğünü ifade etti. Hürmüz Boğazı'ndaki ticaretin büyük oranda durduğunu, enerji piyasalarının sarsıldığını, gıda ve gübre fiyatlarının tırmandığını aktaran Guterres, tedarik zincirlerinin zarar gördüğünü ve milyonlarca kişinin yoksulluk riskiyle karşı karşıya kaldığını belirtti. Dünya Gıda Programı'nın (WFP) yaklaşık 45 milyon kişinin ciddi gıda güvensizliği riski altında olduğu yönündeki uyarısını yineleyen Guterres, son günlerdeki tek olumlu gelişmenin ABD Başkanı Donald Trump'ın Hamas'ın silahsızlanmasını ve İsrail'in Gazze'den çekilmesini içeren anlaşmayı duyurması olduğunu kaydetti. Hürmüz Boğazı ile Babülmendep Boğazı'nda uluslararası seyrüsefer özgürlüğünün yeniden tesisi ve diplomasinin ön plana çıkması gerektiğini vurgulayan Guterres, bölgedeki tüm cephelerde çatışmaların durması gerektiğini belirterek dünyanın daha fazla savaşı kaldıramayacağını söyledi.

Basın toplantısının ikinci bölümünde iklim değişikliğine dikkat çeken Guterres, El Nino hava olayının etkilerinin beklenenden güçlü hissedildiğini belirtti. Sıcak hava dalgaları, orman yangınları ve rekor deniz suyu sıcaklıklarının yalnızca bir başlangıç olduğunu dile getiren Guterres, Dünya Meteoroloji Örgütü'nün tahminlerine göre Ağustos-Ekim döneminde dünyanın büyük kısmında sıcaklıkların normalin üzerinde seyredeceğini aktardı. İklim krizinin hız kazandığını söyleyen Guterres, aşırı sıcakların uzun süredir "sessiz katil" olarak anıldığını ancak bu tanımın bile durumu hafife alabileceğini, zira dünya genelinde aşırı sıcaktan kaynaklanan ölümlerin büyük ölçüde eksik kaydedildiğini vurguladı.

Aşırı sıcaklıkların çevresel olduğu kadar ekonomik ve insani bir kriz de yarattığını belirten Guterres, milyonlarca insanın sağlık, gıda ve geçim kaynaklarının tehlike altında olduğunu dile getirdi. Sıcaklarla mücadele için dört temel öncelik belirlediklerini açıklayan Guterres; erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, çalışanların sıcak hava koşullarında korunması, şehirler ile binaların aşırı sıcaklara dayanıklı hale getirilmesi ve fosil yakıt kullanımının azaltılması gerektiğini kaydetti. Hükümetlerin yeni fosil yakıt projelerine devam etmesini eleştiren Guterres, bugün onaylanan her yeni projenin gelecekteki sıcak hava dalgalarını daha tehlikeli hale getireceğini ifade etti.

Basın mensuplarının sorularını da yanıtlayan Guterres, iklim krizinin yeterince ciddiye alınmamasının gerisinde iki temel neden bulunduğunu, bunların başında Ukrayna ve Orta Doğu gibi güvenlik krizlerinin gündemi meşgul etmesi olduğunu belirtti. İkinci nedenin ise fosil yakıt endüstrisi ile bazı ülkelerin krizin boyutlarını küçümseyen kampanyalar yürütmesi olduğunu ifade eden Guterres, BM'nin bundan sonra daha açık konuşacağını ve hükümetlere iklim krizinin insanlık için varoluşsal bir tehdit olduğunu anlatacaklarını söyledi.

Gazze'deki anlaşmaya ilişkin sorulan bir soruyu da yanıtlayan Guterres, tarafların uzlaşılan yol haritasını şüpheye veya gecikmeye yer vermeden uygulaması gerektiğini belirtti. Sürecin baltalanmaması çağrısı yapan Guterres, tarafların anlaşılanları hayata geçirme zamanının geldiğini vurguladı. İran destekli milislerin faaliyetlerine değinen Guterres, Irak hükümetinin ülkenin hiçbir aktör tarafından vekalet savaşlarının aracı olarak kullanılmaması yönündeki kararlılığını desteklediklerini, güç kullanımının yalnızca devletin yetkisinde olması gerektiğini ifade etti.

WFP'nin finansmanına yönelik soru üzerine ise liderlik sürecinin doğal ilerlediğini ve asıl önceliğin kurumun etkinliğini artırmak olduğunu belirten Guterres, gıda güvenliği alanındaki mevcut yardımların ihtiyaçların gerisinde kaldığını belirterek ellerindeki sınırlı kaynaklarla dünyanın en savunmasız insanları için ellerinden geleni yapacaklarını sözlerine ekledi.