Dünyanın ilk siyahi pilotu Ahmet Ali Çelikten'in hayatı
Dünya havacılık tarihinin bilinen ilk siyahi pilotu olan Ahmet Ali Çelikten'in askeri kariyeri, Milli Mücadele yıllığı ve ailesinin hatıraları anlatıldı.
Nijerya kökenli bir ailenin evladı olarak 1883 yılında İzmir'de dünyaya gelen Ahmet Ali Çelikten, deniz subayı olmayı amaçlayarak 1904'te Haddehane Mektebine adım attı. 1908 senesinde mülazım-ı evvel unvanıyla buradan mezun olan Çelikten, Osmanlı donanma saflarına katıldı.
Havacılık sahasındaki yeteneği neticesinde 1914'te Yeşilköy'de açılan Deniz Tayyare Mektebi'nde eğitime başlayan Ahmet Ali Çelikten, 1916 senesinde pilotluk diplomasını alarak askeri havacı unvanını kazandı.
Küresel havacılık tarihinin kayıtlara geçen ilk erkek siyahi pilotu olan Çelikten, Birinci Dünya Savaşı esnasında Çanakkale, Konya ile İstanbul hatlarında çeşitli görevler üstlendi. Gösterdiği üstün başarılar üzerine devlet tarafından 1917 yılında havacılık tekniklerini geliştirmek üzere Almanya'ya yollandı.
Ahmet Ali Çelikten, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün öncülüğünde başlayan Milli Mücadele'nin önemini kavrayarak Kurtuluş Savaşı döneminde Amasya'dan kaldırdığı uçağıyla Ankara'daki Anadolu Hareketi'ne dahil oldu. Konya Askeri Hava Üssü'nde gönüllü olarak vazife yapan pilot Çelikten, vatanın savunmasına önemli katkılarda bulundu.
Cumhuriyet'in ilanının ardından 1924'te İzmir Hava Okuluna uçuş eğitmeni olarak atanan Çelikten, 1928 yılında ise Hava Müsteşarlığı makamına getirildi. Türk Kurtuluş Savaşı'ndaki cesareti dolayısıyla İstiklal Madalyası ile ödüllendirilen Çelikten, 1948'de albay rütbesiyle emekliye ayrıldı. Çelikten, 24 Haziran 1969 tarihinde İzmir'de vefat etti.
Ahmet Ali Çelikten'in İzmir'de yaşayan 91 yaşındaki evladı emekli hava astsubay Yılmaz Çelikten, babasının ev ortamında son derece disiplinli ve otoriter bir asker profili çizdiğini ifade etti. Babasının görev yaptığı bölgelerde büyük bir sevgi gördüğünü, sade bir yaşam sürdüğünü ve şöhretle anılmayı istemediğini dile getiren Çelikten, babasının Türk milletine ile vatanına derin bir aidiyet hissettiğini vurguladı. Yılmaz Çelikten, babasının havacılığa olan tutkusunu ile Almanya'daki uçuş başarılarını daima gururla yad ettiğini, Kurtuluş Savaşı yıllarında ile İzmir'in savunmasında kritik görevler üstlendiğini aktardı.
Anne ve babasının evliliğinin, babasının kahramanlık olayına dayandığını belirten Yılmaz Çelikten, o dönem subayların evlenmesinin rütbe şartına bağlı olduğunu söyledi. Preveze göçmeni olan annesi Hatice Hanım'la evlenmek isteyen babasının rütbesi yeterli gelmediği için bu durumun gerçekleşmediğini, ancak Ahmet Ali Bey'in o dönem İzmir semalarında tacizde bulunan bir Yunan tayyaresini düşürerek halkın sevgisini kazandığını anlattı. Halk tarafından omuzlarda taşınan pilotun bu başarısıyla engelin kaldırıldığını ve annesiyle evlendiğini kaydeden Çelikten, babasının adının şehirde yaşatılmasını istediklerini dile getirdi. Pilotun torunu Anda Ülkü Çelikten de dedesiyle gurur duyduğunu belirterek, yaptıklarının herkes tarafından bilinmesi gerektiğini ve bir sokağa isminin verilmesi ya da büstünün dikilmesini arzu ettiğini kaydetti.
Çelikten'in hayatı üzerine araştırmalar yürüten Güney Afrika'daki Witwatersrand Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Halim Gençoğlu da sömürgecilik tarihi üzerine çalışmalar yaparken Çelikten'in yaşamının dönemin uygulamalarından farklı bir örnek olarak karşısına çıktığını ifade etti. Ahmet Ali Çelikten'in dünya askeri tarihi bakımından mühim bir şahsiyet olduğunu belirten Gençoğlu, onun pilot olmasının Türk milletinin ırkçılıktan ne denli uzak olduğunu kanıtladığını kaydetti. Gençoğlu, Güney Afrika'daki öğrencilerin son Osmanlı ordusunda yetişen siyahi bir pilotun varlığını kavramakta zorlandığını belirterek, bu hikayenin öncelikle İzmir'de ve Türkiye'de, ayrıca Afrika'daki büyükelçilikler ile çeşitli diplomatik programlarda anlatılması ve İzmir'de kesinlikle heykelinin dikilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
