Emisyon Ticaret Sistemi ile karbon salınımları ekonomik değere dönüşecek

Türkiye, sera gazı emisyonlarını piyasa mekanizması ile fiyatlandıracak olan Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) için hazırlıklara başladı. Sistem, 2027 yılı sonuna kadar pilot olarak uygulanacak. Asıl uygulama dönemi ise 2028-2035 yılları arasında gerçekleşecek.

Bu sistem ile yüksek miktarda sera gazı salımı yapan işletmelere toplam bir emisyon sınırı getirilecek. İşletmeler, gerçekleştirdikleri emisyon miktarına göre karbon tahsisatı sahibi olacak. Emisyonlarını azaltan işletmeler, ellerindeki tahsisatları diğer yükümlü işletmelere satabilecek.

Böylece, karbon emisyonları Türkiye'de merkezi ve zorunlu bir piyasa mekanizması içinde fiyatlandırılacak. Pilot dönemde, raporlama ve hazırlık süreçleri yürütülecek. Bir sonraki aşamada, karbon tahsisatlarının fiyatlandırıldığı piyasa mekanizması devreye alınacak.

İşletmelere başlangıçta ücretsiz tahsisat verilecek ve sektörler için bu oran yüzde 100 olarak belirlenecek. İlk aşamada işletmeler, karbon maliyetine kademeli olarak uyum sağlayacaklar. Sistem, ilk etapta elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki belirli büyüklüğün üzerindeki tesisleri kapsayacak.

Ancak, doğal gaz ve ham petrolün iletimi ile depolanması bu sistemin dışında tutulacak. İşletmeler, ETS kapsamındaki emisyonlarını düzenli olarak izlemek, raporlamak ve doğrulatmakla yükümlü olacak. Ayrıca, faaliyetlerinden kaynaklanan emisyon miktarı kadar tahsisata sahip olmaları gerekecek.

Piyasa mekanizması devreye girdikten sonra, ihtiyacından fazla tahsisata sahip olan işletmeler bunları satabilecek. Yeterli tahsisi bulunmayan işletmeler ise piyasadan tahsisat temin edebilecek. Bu durum, emisyon azaltımını işletmeler açısından ekonomik bir değere dönüştürecek.

Türkiye’nin karbon piyasasının işletmeciliğini Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) üstlenecek. Tahsisatlar, EPİAŞ bünyesinde oluşturulacak piyasada alınıp satılacak. Birincil piyasada tahsisatlar açık artırma yöntemiyle sunulacak.

İşletmeler, ihtiyaç duydukları tahsisatları ikincil piyasada da birbirlerinden alabilecekler. Sistemin piyasa kuralları, tarifeleri ve piyasa gözetimi Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından belirlenecek. ETS kapsamındaki işletmeler, İklim Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl içinde sera gazı emisyon izni almak zorundadır. Bu süre zarfında işletmelerin faaliyetlerine devam edebilmesi için geçiş dönemi düzenlaması uygulanacak. Gerekli durumlarda izin süresi uzatılabilecek.