Fener balıklarında üreme: Erkek dişinin içinde eriyor

Okyanusun derinliklerinde eş bulmak oldukça zordur. Güneş ışığının ulaşmadığı bu karanlık ortamlarda bazı balık türleri, karşı cinsle karşılaşmayı hayatları boyunca yalnızca bir kez deneyimleyebilir. Ancak fener balıklarının bazı türleri, bu sorunun üstesinden sıra dışı bir yöntemle gelmiştir.

Erkek fener balığı, dişisini bulduğunda ondan ayrılmaz. Öncelikle ona tutunur ve zamanla onun bedenine kaynaşır. Bu süreçte en şaşırtıcı olan, bazı türlerde erkeğin dişinin bedenine o kadar sıkı bağlanmasıdır ki, kendi gözlerini ve sindirim sistemini kullanamaz hale gelir.

İleri aşamalarda ise iki balığın dolaşım sistemleri birleşir ve aynı kan akışını paylaşmaya başlarlar. Derin denizde eş bulma zorluğu, fener balıklarının bu olağanüstü üreme yöntemine başvurmalarının bir sonucudur. Bin metreden daha derinde yaşayan bu canlılar, neredeyse tamamen karanlık bir dünyada yaşar.

Dişinin hayatı boyunca yalnızca bir kez erkekle karşılaşması mümkün olabilir. Ayrıca erkek ve dişi arasında büyük bir boyut farkı vardır; dişiler erkeğin birkaç katı büyüklüğünde olabilirken, erkekler yalnızca birkaç santimetre uzunluğunda kalmaktadır. Erkek fener balıklarının en büyük avantajı, güçlü koku alma duyularıdır.

Karanlıkta gözlerine güvenmek yerine feromonları takip ederek dişinin izini sürerler. Dişiyi bulduğunda ise onu bırakmaz. Erkek, keskin dişleriyle dişinin vücuduna tutunur ve bu noktadan itibaren iki balığın ilişkisi standart bir çiftleşmeden oldukça farklı bir hal alır.

Bu üreme biçimi, cinsel parazitlik olarak adlandırılır. Erkek, zamanla dişisine bağımlı hale gelir ve besin ile diğer ihtiyaçlarını kendi başına karşılamak yerine dişiden almaya başlar. Bunun sonucunda kendi bedeninin bazı bölümlerine olan ihtiyaçları ortadan kalkar.

Gözlerini kullanma yeteneğini kaybederken, sindirim sistemi de köreliyor. Sonuç olarak erkek, bağımsız bir balık olma özelliğini kaybederek dişinin bedenine bağlı bir üreme organı gibi davranmaya başlar. Üstelik bir dişi aynı anda birden fazla erkeği bedeninde taşıyabilir.

Bu birleşmenin en sıra dışı noktası, bazı fener balığı türlerinde iki hayvanın dolaşım sistemlerinin birbirine bağlanmasıdır. Bu durumda erkek, ihtiyaç duyduğu kaynakları dişisinin kan dolaşımından doğrudan alabilir. Ancak bu birleşme sonucunda tek bir canlı ortaya çıkmaz; iki balığın genetik yapıları birbirinden farklı kalır.

Bilim insanları bu durumu, tek bir işlevsel vücut içerisinde yaşayan iki farklı genetik organizmanın oluşturduğu bir "kimera" olarak tanımlamaktadır. Yani, ortada tek bir balık gibi hareket eden fakat iki farklı genetik yapıyı taşıyan sıra dışı bir canlı bulunmaktadır.

Dişinin erkeği neden reddetmediği ise burada bir diğer bilimsel gizemi oluşturur. Normalde bir canlının bedenine genetik olarak farklı bir doku girdiğinde, bağışıklık sistemi bunu yabancı olarak algılayarak saldırıya geçer. Fener balıklarında ise durum farklıdır.

Bilim insanları, bazı türlerin bağışıklık sisteminin kritik parçalarını kaybettiğini ortaya koymuştur. Bu canlılarda, yabancı dokuları tanıyan bazı temel gen ve yapıların işlevsizleştiği veya tamamen ortadan kalktığı belirlenmiştir. Bu olağanüstü değişim, erkek ile dişinin birbirlerinin dokularını reddetmeden kalıcı biçimde birleşmesine olanak sağlar.

Sonuç olarak, fener balıkları derin denizde eş bulma sorununu sadece sıra dışı bir çiftleşme yöntemiyle çözmemiştir. Evrim, onların bağışıklık sistemlerini de bu olağanüstü birleşmeye uyum sağlayacak şekilde değiştirmiştir.

Ortaya çıkan durum, omurgalılar arasında son derece sıra dışıdır: Bir erkek, hayatını sürdürebilmek için dişisine bağlanmakta, zamanla kendi bedeninin bazı işlevlerini kaybetmekte ve bazı türlerde onunla aynı kan dolaşımını paylaşmaktadır.