Hollanda'da Avrupa'nın en büyük karbon yakalama tesisi açıldı

Hollanda'daki bir gübre fabrikası her yıl 800 bin ton karbondioksit yakalayacak. Gaz sıvılaştırılacak ve gemiyle Norveç deniz yatağı altına gönderilecek. Tesis sahibi Norveçli Yara şirketi bu projeyi Avrupa'nın en büyük ticari karbon yakalama ve depolama çalışması olarak tanımladı.

Açılış törenine Avrupa Komisyonu İklim Komiseri ile Hollanda ve Norveç başbakanları katıldı. Komisyon projeyi stratejik yatırım olarak görürken karşıtları vergi gelirlerinin yanlış yere harcandığını savundu. Eleştirmenler bu yöntemin kirletmeye devam etme izni verdiğini öne sürdü.

Karbon yakalama ve depolama teknolojisi emisyonları atmosferden uzak tutmayı amaçlar. Fabrikada çıkan gaz kimyasal sıvıyla ayrılır. Ardından sıkıştırılır ve boru hattıyla depolama yerine taşınır.

Bazı projelerde gaz yer altına gömülür. Bazılarında ise yapı malzemesi veya sentetik yakıt üretiminde kullanılır. Şubat 2026 itibarıyla dünyada 75 aktif CCS tesisi bulunuyor.

Bu tesisler yılda toplam 62,5 milyon ton karbondioksit yakalıyor. Bu miktar 2025 küresel emisyonlarının yüzde 0,2'sine denk geliyor. Çoğu tesis fosil yakıt çıkarma alanlarında çalışıyor.

Yara yöneticisi Svein Tore Holsether büyük ölçekli sanayi karbonsuzlaşmasının mümkün olduğunu belirtti. Ancak uzmanlar toplam etkinin çok küçük kaldığını vurguladı. ABD merkezli IEEFA kuruluşu teknolojinin teknik belirsizlikler taşıdığını ve yüksek sübvansiyonlara bağlı olduğunu açıkladı.

Uzman Andrew Reid maliyetlerin aşırı yüksek olduğunu belirtti. Karbon yakalama teknolojisi 1970'lerde ABD ve Kanada petrol kuyularında başladı. Yakalanan gaz tükenmiş kuyulara enjekte edilerek daha fazla petrol çıkarılması sağlandı.

Bugün yakalanan ve kullanılan karbondioksitin dörtte üçü bu amaçla değerlendiriliyor. Bu durum fosil yakıt şirketlerinin üretimini artırmasına yardımcı oluyor. Kampanyacılar teknolojinin emisyonları kaynağında azaltmak yerine dikkat dağıtıcı rol oynadığını söylüyor.

Rachel Kennerley gübre üretiminin kirletmeye devam etmesine izin verdiğini savundu. Balén Balanyá fosil yakıt lobisinin COP görüşmelerinde etkili olduğunu belirtti. 2024 COP29'da yaklaşık 500 CCS lobisti yer aldı.

2023 COP28 anlaşmasında bu teknolojiler desteklendi. Avrupa Komisyonu 2021'de CCS forumu kurdu. Forum çalışma gruplarının eş başkanlığını fosil yakıt şirketleri veya bağlantılı kuruluşlar yapıyor. BM Çevre Programı raporu teknolojinin ölçeklenebilirlik, maliyet, arazi ve enerji kullanımı sorunları taşıdığını belirtti. Kalıcı depolama ve sızıntı sorumluluğu konuları da belirsiz kaldı. Bazı sektörlerde teknolojinin faydalı olabileceği kabul ediliyor. Ammonyak üretimi nispeten yoğun karbondioksit akışı sağlıyor. Bu nedenle yakalama işlemi daha kolay gerçekleşiyor. Uzman Domien Vangenechten teknolojinin her yerde değil yalnızca önemli emisyonları kesebildiği yerlerde kullanılması gerektiğini söyledi.