İtalyan bilim insanlarından rüya içeriği araştırması

Sabahları uyandığımızda kimi zaman bilmediğimiz sokaklarda geçen hareketli bir kovalamacanın etkisinde kalır, kimi zaman da gözlerimizi açar açmaz hafızamızdan silinip giden ama oldukça derin hisler bırakan anlarla güne başlarız. Gecelerimizin ayrılmaz bir parçası olan rüyalar, zihnimizin en esrarlı ve hakkında en az bilgi sahibi olunan alanlarından biri olmayı sürdürüyor. Kimi zaman son derece net ve bizi içine çeken bu deneyimler, başka zamanlarda ise neden bu kadar kopuk ve karmaşık bir hal alır? Ve nihayetinde gördüğümüz rüyaları asıl belirleyen etkenler nelerdir? Bu sorulara yanıt bulabilmek amacıyla yola çıkan İtalya'daki Scuola IMT Alti Studi Lucca kurumundan araştırmacılar, 18 ile 70 yaş arasında değişen 287 katılımcının hem uyanıkken hem de uyku esnasında yaşadığı 3.700'den fazla deneyimi incelemeye aldı.

Araştırma sürecinin işleyişi

İki hafta boyunca denekler, rüya dünyalarında yaşadıklarını her gün düzenli olarak kaydetti. Aynı süreçte bilim insanları da bu kişilerin uyku düzenlerini, zihinsel yetilerini, kişilik yapılarını ve psikolojik özelliklerini derinlemesine inceledi. Elde edilen verileri değerlendirmek için modern doğal dil işleme yöntemlerine başvuran uzman ekibi, rüya metinlerinin kelime yapısındaki anlam ilişkilerini nicel olarak inceledi. Bu sayede, klasik yöntemlerle fark edilmesi son derece güç, hatta imkansız olan birtakım düzenlilikleri ve ortak kalıpları gün ışığına çıkardı.

Rüyaların içeriğini ne belirliyor?

Communications Psychology dergisinde yer alan araştırma bulgularına göre, günlük yaşantımızın uyku halindeyken nasıl bir dönüşüm geçirdiğine dair dikkat çekici sonuçlar elde edildi. Deneklerin hem günlük rutinlerini hem de gördükleri rüyaları aktarırken seçtikleri kelimeleri inceleyen uzmanlar, rüyaların yalnızca uyanık anların bir kopyası olmadığını, aksine bu deneyimleri yeniden ele alıp şekillendirdiğini kaydetti. Çalışma ortamı, sağlık kurumları veya okullar gibi tanıdık mekanlar birebir kopyalanmıyor; bunun yerine farklı ortamlar bir araya getirilerek bambaşka manzaralar eşliğinde yeni kurgulara dönüştürülüyor.

Kısacası rüyalar, geçmişteki anılara ait parçaları hayal edilen ya da ilerleyen zamanlarda yaşanabilecek durumlarla harmanlıyor. Ortaya ise dışarıdan bakıldığında gerçek dışı görünen ancak kendi içinde bir tutarlılık barındıran hikayeler çıkıyor. Araştırmanın lider isimlerinden ve Scuola IMT bünyesinde görev yapan araştırmacı Valentina Elce, elde ettikleri bulguların rüyaların geçmişin basit bir yansımasından ibaret olmadığını, kim olduğumuz ve ne yaşadığımızla şekillenen dinamik bir süreç olduğunu açıkça gösterdiğini belirtti.

Kişilik özelliklerinin rüyalara etkisi

Bu rüya dönüşümleri herkes için aynı şekilde gerçekleşmiyor; aksine kişilerin karakter özelliklerine ve bireysel yaklaşımlarına göre farklılık gösteriyor. Zihnin sürekli dalıp gitmesine ve odak dağılmasına yatkın olan 'mind wandering' eğilimindeki katılımcıların, çok daha parçalı ve hızla değişen rüyalar gördüğü tespit edildi. Buna karşılık, gördüğü rüyalara büyük bir değer ve anlam yükleyen bireyler, algı açısından çok daha zengin ve içine çeken rüya deneyimleri yaşadıklarını aktardı. Dolayısıyla uyku kalitesinin yanı sıra içsel sorgulamaya yatkınlık da, rüya deneyimlerinin hem miktarını hem de niteliğini belirleyen başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Kovid-19 döneminin rüyalara yansıması

Çalışmanın bir başka bölümü ise Kovid-19 salgını dönemindeki karantina günlerine odaklandı. Roma Sapienza Üniversitesi araştırmacılarının pandemi sürecinde elde ettiği verilerle, Scuola IMT ekibinin karantina sonrasındaki aylarda ve yıllarda topladığı bilgileri karşılaştıran uzmanlar, kapanma dönemindeki rüyaların çok daha güçlü duygular barındırdığını saptadı. Bu rüyalarda kısıtlamalara ve yasaklara dair göndermelerin daha sık yer alması, rüya görenlerin içinde bulunduğu toplumsal atmosferin doğrudan bir aynası olarak dikkat çekti. Kısıtlamaların yavaş yavaş kaldırılması ve psikolojik olarak yeni düzene uyum sağlanmasıyla birlikte, rüyalardaki bu unsurlar da zamanla azaldı. Bu durum, rüya içeriklerinin ortak yaşanan hayat tecrübeleriyle uyum içinde değiştiğini açıkça kanıtladı.