İthal mercimek dönemi: Türkiye üretimden ithalata yöneldi

Türkiye, mercimek üretiminde köklü bir değişim yaşıyor. Nüfus son 36 yılda 30 milyon artarken, mercimek üretimi 413 bin ton azaldı. Tarım Yazarı Gazi Kutlu, Cumhuriyet’e yaptığı açıklamada, 1990'lı yıllarda 846 bin ton mercimek üretilirken, günümüzde bu rakamın 433 bin ton seviyelerine gerilediğini belirtti.

Türkiye, dünya mercimek üretiminde bir zamanlar birinci sıradayken, şimdi 6. sıraya düştü. Üretimdeki azalma, ithalatın artmasıyla telafi edilmeye çalışıldı. 2003-2025 yılları arasında Türkiye, toplamda 7,6 milyon ton mercimek ithal etti ve bu ithalat için 5,4 milyar dolar ödendi.

2026'nın ilk 7 ayında ise yalnızca 446 bin ton mercimek ithalatı gerçekleştirildi. Kutlu, Türkiye’nin AKP hükümeti döneminde üretim desteği yerine ithalatın tercih edildiğini ifade etti. Bu durum, Türkiye'nin kendi topraklarında yetişen mercimek için dışa bağımlı hale gelmesine yol açtı.

Mercimeğin ilginç hikâyesi Türkiye’den Kanada’ya uzanıyor. Türkiye’den götürülen tohumlarla Kanada, dünya mercimek üretiminde ve ticaretinde önemli bir aktör haline geldi. Türkiye ise artık kendi mercimeğini dışarıdan satın alan ülkeler arasında yer alıyor.

Kutlu, Türkiye’nin dünya mercimek ithalatında sürekli ilk üçte yer aldığını, 2008’de en fazla mercimek ithal eden ülkenin Türkiye olduğunu vurguladı. 2013’ten itibaren genellikle ikinci sırada yer aldığını belirtti. Hindistan’ın Türkiye’yi geçtiğini söyleyen Kutlu, nüfus farkına dikkat çekti: “Hindistan’ın nüfusu 1,4 milyar, bizim nüfusumuz 86 milyon.

Bu kabul edilebilir bir durum değil.” Türkiye’de mercimek üretiminde nüfus artışına ayak uydurulamadığını belirten Kutlu, AK Parti döneminde mercimek üretiminin 412 bin ton seviyesinde kaldığını ifade etti. Nüfus artarken üretim artmıyorsa, geriye sadece ithalatın kaldığını vurguladı.

Kutlu, mercimek çorbasının önemli bir bölümünün dışarıdan geldiğini belirterek, AKP iktidarı döneminde mercimek çorbasındaki her iki mercimekten birinin ithal olduğunu söyledi. Türkiye, tarımda giderek daha fazla ithalata bağımlı hale geliyor. Türkiye’nin mercimek konusundaki çelişkisi burada bitmiyor.

Ülke, protein kalitesi yüksek mercimeği ihraç ederken, daha düşük kaliteli mercimek ithal ediyor. Çiftçilerin ürününü koruması beklenen Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) alım politikası ise tartışmalara neden oluyor. Uzmanlar, TMO’nun çiftçilerin ürününü elinden çıkarmasının ardından açıkladığı alım fiyatlarının üreticiden çok tüccarların işine yaradığını belirtiyor.

Çiftçiler ise, “Çiftçi dostu TMO’dan tüccar dostu TMO’ya geçiş oldu.” diyerek, yanlış tarım politikalarının üretimi bitirdiğini sert bir dille eleştiriyorlar.