Milyonları elektriksiz bırakan kesintiye cennet ağacı neden olmuş

ABD-Kanada Elektrik Sistemi Kesinti Görev Gücü’nün hazırladığı nihai rapor ile yapılan incelemelere göre, saat 15:05 itibarıyla Ohio’nun kuzey kesiminde bulunan 345 kilovoltluk bir iletim hattı, iletkenlerin bir ağaçla temas etmesi neticesinde devreden çıktı. Bunun ardında iki yüksek gerilim hattının daha fazla büyüyen bitki örtüsüyle temas etmesi, bölgeye elektrik ulaştıran kritik güzergahların kapanmasına yol açtı. Yaşanan kesinti sebebiyle bazı yerleşim yerlerinde enerji kısa sürede yeniden sağlanırken, kimi bölgelerde elektrik kesintisi dört gün boyunca devam etti.

ARIZANIN ARKASINDAKİ İSTİLACI TÜR

Yürütülen araştırmalar, Ohio bölgesindeki hat arızalarına sebep olan bitki örtüsünün, bilimsel literatürde Ailanthus altissima olarak bilinen "cennet ağacı" (tree-of-heaven) olduğunu gözler önüne serdi. Aslen Çin menşeili olan ve Amerika Birleşik Devletleri'ne süs bitkisi amacıyla getirilen bu istilacı türün; rüzgar vasıtasıyla yayılan tohumları ve ana gövdeden 15 metreye kadar uzanabilen kök sürgünleri sayesinde demir yolları, güzergah kenarları ile elektrik hattı koridorlarında süratle çoğaldığı belirlendi. Kesildiğinde köklerinden çok daha yoğun sürgünler çıkaran bitkinin, iletim hatlarının güvenli mesafe kuralını ihlal ettiği tespit edildi.

Olayı inceleyen görev gücü, aşırı elektrik tüketimi ve sıcak hava koşullarının yarattığı etkiyle sarkan iletim hatlarının, yeterli düzeyde budanmayan ağaçlarla temas etmesi sonucunda toprağa elektrik akışı gerçekleştiğini ve koruma sistemlerinin hatları devre dışı bıraktığını açıkladı.

ZİNCİRLEME BİR ÇÖKÜŞ YAŞANDI

Hazırlanan raporda, kesintinin yalnızca bitki temasından ibaret olmadığı ifade edildi. Bağlantısı kopan hatların ardından elektrik yükü diğer alternatif yollara kaydırıldı ve geriye kalan bir iletim hattındaki yük oranı kapasitesinin yüzde 120 seviyesine ulaştı.

Aynı zaman diliminde, şebekeyi yöneten FirstEnergy firmasının alarm işleme yazılımının saat 14:14’te arızalandığı ve kontrol merkezi görevlilerinin bu durumu fark edemediği saptandı. Operatörlerin komşu şirketlerden gelen ikazlara rağmen genel tabloyu bir araya getiremediği, saat 16:00 sonrasında ise santral ile hatların otomatik koruma mekanizmaları aracılığıyla art arda devre dışı kalması neticesinde büyük çaplı ve zincirleme bir çöküşün meydana geldiği aktarıldı.

Kurul, yaşanan olayın "büyük ölçüde önlenebilir" nitelikte olduğunu belirterek temel sebepleri dört ana başlık altında sıraladı: FirstEnergy şirketinin sistem içerisindeki zayıf noktaları kavrayamaması, operatörlerin kötüleşen durumlar karşısında farkındalık eksikliği yaşaması, iletim hatlarının altındaki bitki örtüsü bakımının yetersiz kalması ve bölgesel güvenilirlik kuruluşlarının teşhis hususunda destek sunamaması.

GÖNÜLLÜ KURALLARDAN ZORUNLU STANDARTLARA GEÇİLDİ

Elektrik kesintisinin ardından kaleme alınan rapordaki 46 tavsiye kararı doğrultusunda, ABD Kongresi 2005 Enerji Politikası Yasası'nı onayladı. Bu yasal düzenlemeyle birlikte geçmişte gönüllülük esasına dayanan güvenilirlik kuralları zorunlu bir nitelik kazandı.

Yeni kurallar çerçevesinde, Federal Enerji Düzenleme Komisyonu (FERC) denetiminde Elektrik Güvenilirliği Kuruluşu yetkilendirildi ve standartlara uymayan firmalara maddi yaptırım uygulama yolu açıldı. Elektrik tedarik eden şirketlere, iletim hatlarının altındaki bitki örtüsünü düzenli olarak denetleme, güvenli mesafeleri koruma ve gerekli müdahaleleri yapma yükümlülüğü getirildi.