Motorin fiyatlarında bir ayda 16 liralık artış

Temmuz ayı boyunca akaryakıt tabelalarında yaşanan değişim, ekonominin geniş bir kesimi için alarm zillerinin çalmasına yol açtı. Üretim, tarım ve lojistik sektörlerinin temel girdisi olan motorine uygulanan yüksek oranlı zamlar, yalnızca araç sahiplerini değil, enflasyonla mücadele eden milyonlarca yurttaşın bütçesini de doğrudan etkileyecek seviyeye çıktı.

Fiyatlardaki tırmanış tablosu, maliyet artışının boyutunu net biçimde gözler önüne seriyor. İstanbul Avrupa Yakası'nda 1 Temmuz'da 64,57 TL olan motorinin litre fiyatı, 31 Temmuz itibarıyla 80,97 TL seviyesine ulaştı. Yurttaş ve üretici, yalnızca bir ay içinde litre başına 16,40 TL'lik ek bir maliyetle karşı karşıya kalırken, yüzde 25,4 oranındaki zam enflasyon rakamlarını geride bıraktı.

Aynı zaman diliminde benzinin litre fiyatı 62,29 TL'den 67,18 TL'ye yükseldi ve yüzde 7,9'luk bir artış gösterdi. Motorin zammının benzin zammını üçe katlaması, üretim ve taşımacılık sektörleri üzerindeki maliyet baskısının ağırlığını açıkça ortaya koydu.

Motorin fiyatlarındaki sert yükselişte, Batı Asya'daki jeopolitik gerilimler nedeniyle küresel piyasalarda 82-89 ABD Doları bandına çıkan petrol fiyatları ile Türk Lirası'ndaki değer kaybı rol oynadı. Ancak zamların temel belirleyicisi iç piyasadaki vergi düzenlemeleri oldu.

Akaryakıt zamlarını yurttaşa yansıtmadan sınırlayan Eşel Mobil sisteminin kademeli olarak rafa kaldırılması, fiyat artışlarının doğrudan ceplere yansmasına sebep oldu. Daha önce petrol ve döviz kaynaklı maliyet artışları ÖTV indirimleriyle devlet tarafından sübvanse edilirken, yeni uygulamayla bu destek azaltıldı ve rafineri maliyetlerindeki artış doğrudan pompa fiyatlarına, dolayısıyla yurttaşın sırtına yüklendi.

Bu maliyet krizinden en büyük darbeyi tarım sektörü alıyor. Toprağın sürülmesinden ekime, ilaçlamadan sulamaya ve hasada kadar her aşamada motorine bağımlı olan çiftçi, rekor zamlarla tam hasat döneminde karşılaştı.

Bir biçerdöverin dekar başına yaklaşık 0,9 ila 2 litre motorin tükettiği hesaplandığında, üreticinin yalnız yakıt maliyeti dekar başına 70-90 TL aralığından 120-150 TL aralığına fırladı.

Dekar başına 310 TL olarak belirlenen biçerdöver hasat ücretinin neredeyse yarısını artık doğrudan motorin gideri oluşturuyor.

Bu tabloya gübre, tohum ve ilaç gibi temel girdilerin nakliye masraflarındaki artışlar da eklenince, üreticinin ayakta kalma imkânı giderek daralıyor.

Motorindeki artışın etkileri tarlayla sınırlı kalmıyor. Tarım ürünlerinin tarladan hale, halden depolara ve son olarak market raflarına ulaştırılması büyük oranda dizel araçlarla yapılıyor, bu nedenle ulaşımdaki her artış doğrudan etiketlere yansıyor.

Üretimden taşımacılığa kadar geniş bir yelpazede maliyetleri artıran bu yüzde 25'lik zammın, lojistik giderlerini yukarı çekerek gıda enflasyonunu daha da tetiklemesi bekleniyor. Artan maliyetlerin önümüzdeki haftalarda çarşı ve pazardaki fiyat etiketlerine doğrudan yansıyacağı öngörülüyor.