Sanatçılar Fildişi Sahili'nin sakin kenti Grand Bassam'a yerleşiyor

Fildişi Sahili'nin Ébrié lagünü ile Atlas Okyanusu arasında konumlanan kenti Grand Bassam'daki La Fourchette de Rōze otelinin havuz başındaki galerisinde bir doğum günü partisi kutlanıyordu. İkinci kattaki galeride yer alan devasa bir tablonun yanında duran Nuits Balnéaires isimli sanatçı, pencereden Atlas Okyanusu'nun dalgalarını seyrediyordu. Ivorualli görsel sanatçı, okyanusun eserlerini besleyen muazzam enerjisinin son derece şiirsel olduğunu belirterek doğa unsurlarının sanatsal pratiğinin temelini oluşturduğunu ifade etti ve sahildeki geceler anlamına gelen adının ortamla uyumuna dikkat çekti.

Batı Afrika ülkesinin ticari merkezi Abidjan'daki pek çok aile, yaklaşık 48 kilometre doğudaki Grand Bassam'a pazar günleri dinlenmek için sıkça gidiyordu. Çocukluğundan beri burayı ziyaret eden Nuits Balnéaires de bu isimlerden biriydi ve ailesinin Abidjan'daki evinden ayrılarak Temmuz 2019'da buraya kalıcı olarak yerleşti.

Nuits Balnéaires, Hermès Kurumsal Vakfı'nın Latitudes programını kazanan en son projesi Eboro'dan bir baskı sergiliyor. Son on yılda Abidjan'da yaşanan geçim sıkıntısı ve artan kiralar, buradaki sakinlerin ve özellikle sanatçıların kentteki yaşamlarını yeniden gözden geçirmesine yol açtı. Abidjan merkezli sanat koleksiyoneri Ozong Agborsangaya-Fiteu, sanatçıların şehirde atölye tutmasının gittikçe zorlaştığını, bu nedenle Grand Bassam, Bingerville, Dabou ve Jacqueville gibi daha uygun fiyatlı alternatifler aradıklarını, hatta Grand Bassam'ın bile pahalılaşmasıyla bazı isimlerin daha da uzak noktalara taşındığını belirtti.

Ülkenin sömürge dönemi mimarisi 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan ilk başkenti Grand Bassam, Abidjan'dan kaçış dalgasından en çok yararlanan yer oldu. Manzaralı plajları, taze yemekleri, ucuz pazarları, havalimanına yakınlığı ve terk edilmiş sömürge binalarındaki nostaljik havasıyla bu sahil kenti, daha hareketli ve kaotik Abidjan'a kıyasla daha cazip bir seçenek sunuyor.

Guadeloupe doğumlu sanatçı Elladj Lincy Deloumeaux için bu durum kenti çalışmak ve ilham bulmak adına oldukça sakin, huzurlu ve elverişli bir konuma getiriyor. Beş yıl önce Paris'ten Abidjan'a taşınan sanatçı, iki yıl önce de atölyesi ile dairesinin bulunduğu Grand Bassam'a yerleşti.

Geçmişte kültürel ticaret ve turizmin merkezi olan Grand Bassam, Abidjan'ın daha kozmopolit hale gelmesi ve sanat ile eğlence alanındaki imkanların artmasıyla cazibesini bir miktar yitirmişti. Ayrıca 2016 yılında 19 kişinin yaşamını yitirdiği cihatçı saldırı da kentin itibarına gölge düşürmüştü.

Günümüzde ise kentin yeniden doğuşuna dair pek çok kanıt göze çarpıyor. Geçtiğimiz yıl, eski sömürge dönemi gümrük ve posta binası, heykel bahçesi ve avluda yer alan kafesiyle çağdaş bir sanat müzesi olan La Maison de l’Art adıyla yeniden kapılarını açtı. Açılış töreninde konuşan Kültür Bakanı Françoise Remarck, yerel tarihi korumak ve ülkenin modern sanatına dikkat çekmek amacıyla kamu ile özel sektör arasında kurulan iş birliğinin eski kente taze bir soluk getirdiğini söyledi. Sadece sanata ayrılmış bir mekanın kapılarını açmaktan çok daha fazlasını yaptıklarını belirten Remarck, bunun Afrika'nın sanatsal dehasına duyulan takdirin bir göstergesi olduğunu vurguladı.

Bölgedeki diğer kurumlar da benzer bir yol izliyor. Butik otel La Fourchette de Rōze bir sanat merkezine dönüşürken, otel Ocak 2023'te başlattığı misafir sanatçı programı kapsamında aralarında Nuits Balnéaires'in de bulunduğu dünyanın dört bir yanından iki düzineden fazla sanatçı ve müzisyeni ağırladı. Şehre birkaç dakikalık mesafedeki Mondoukou'da açık hava sanat atölyesi ve galerisi barındıran La Cocoteraie des Arts da sanatçılara konaklama imkanı sunuyor.

Grand Bassam genelinde yeni atölyelerin sayısı hızla artıyor. Paris'ten 2011 yılında döndükten sonra ilk yıllarını geçirdiği Abidjan'a bağlı kalmasına rağmen sakin bir yeri hep sevdiğini belirten Fransız-Fildişi Sahilli fotoğrafçı Aïcha Fall da bu yılın ilerleyen günlerinde kasabada yeni bir stüdyo açmaya hazırlanıyor. Fall, Bassam'ın Abidjan'ın sürekli hareketli yapısının aksine insana hayal kurmak için zaman tanıdığını dile getirdi.

Sanat çevrelerindeki bazı hevesli kişiler, önümüzdeki yıllarda kentin Abidjan'ı tahtından edip bir sanat merkezine dönüşebileceğini ya da en azından onunla rekabet edebileceğini öngörüyor. Sektördeki herkes ise bu kadar iyimser değil. Fildişi Sahili'ndeki galerilerin ve sanat kurumlarının büyük kısmı ile koleksiyonerler, sanatseverler ve ekosistemin diğer önemli aktörleri hala Abidjan'da bulunuyor. Örneğin Abidjan Sanat Haftası gibi festivaller tüm kıtadan insanları çekmeye devam ediyor ve ülkenin başka bir yerinde henüz benzerleri hayata geçirilmedi.

Agborsangaya-Fiteu, bu coğrafi kaymanın sahneyi zayıflatmak yerine farklı bir dinamik yarattığını savunarak sanatçıların sergilere ve kültürel etkinliklere ihtiyaç duyduklarında şehre yakın kalırken aynı zamanda daha uygun fiyatlı ve ilham verici yerlerde çalışma avantajı elde ettiğini belirtti.

Kahvesini yudumlarken bacak bacak üstüne atan Nuits Balnéaires de bu görüşe katılarak Bassam'da olmanın insana hem her şeyden kopmuş hissi verdiğini hem de Abidjan'da yaşananlardan çok uzak kalmadığını ifade etti.