Sevakin Adasi'nin Türk yurdu olus sürecini darbe sekteye ugratti

Üc kita üzerine yayilan Osmanli Imparatorlugu, kuzeyde Ukrayna steplerinden güneyde Yemen, Basra Körfezi ve Habeş'e kadar uzanan sinirlariyla egemenlik kurdugu bölgelere istikrar getirdi. Yavuz Sultan Selim'in Misir'i fethetmesiyle Osmanli topraklarina katilan Kizilderiz'deki stratejik Sevakin Adasi da uzun yillar baris ve güvenligin merkezi oldu. Önemli ticaret yollarinin ve askeri üslerin kesişimindeki ada, Afrika'dan gelen kervanlarin ve hacilarin deniz yolculuguna basladigi noktaydi. Portekizlilerin yayilmaciligina karsi donanmanin ikmal üssü olarak kullanilan Sevakin, Habeş Eyayeti valilerine de ev sahipligi yapti.

Kentin idaresi 1865 yilinda Misir Hidivligi'ne devredilirken, 1882'de Misir'in Birlesik Krallik tarafindan isgal edilmesiyle ada fiilen Türk denetiminden çikti. Lozan Antlaşmasi'nin 17'nci maddesiyle Ingiliz idaresindeki Misir'a birakilan Sevakin, bu tarihten sonra eski hareketliligini yitirerek yikinti haline geldi. Sudan'in 1956'da bagimsizligini ilan etmesiyle ada Sudan topraklarina dahil oldu. Tarihi dönüm noktasi ise 29 Aralik 2017'de yaşandi. Türkiye ile Sudan arasinda yapilan anlasmayla Sevakin Adasi 99 yilligina Türkiye'ye kiralandi. Türk yetkililer adaya askeri üs yerine tarihi Osmanli sehrinin restore edilecegini, sivil ve askeri deniz tasitlari için iskele yapilacagini açikladi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2017'deki Sudan ziyareti sirasinda Sevakin Adasi'na giderek TİKA tarafindan restore edilen Hanefi Camisi'nde ibadet etti. Erdoğan, adanin asli uygun olarak yeniden insa edilecegini belirterek, adanin yönetiminin 99 yil boyunca Türkiye'de olacagini vurguladi. Türkiye adada denizcilik, lojistik ve turizm üssü kurmayi hedeflerken, bu durum bazi çevrede tedirginlik yaratti ve askeri üs kurulacagi iddialari ortaya atildi. Ancak Ankara bu iddialari reddetti. Bölgedeki güç dengelerinin degismesinden rahatsiz olan yönetimler ve çesitli odaklar, Sudan'da yasanacak gelismelerin zeminini hazirladi.

Protestolarla baslayan Sudan Devrimi, 10 Nisan 2019'daki darbeyle sonuclandi. Bu darbe Sevakin'in gelecegini belirsizlige sürüklerken, atilan imzalar da gecerliligini yitirdi. Çalismalar önce yavasladi, ardindan tamamen durdu. Ayni dönemde Kizilderiz'de nüfuz kurmak isteyen Rusya, Port Sudan'in yönetimini ele gecirerek buraya üs kurma girisiminde bulundu. Kasim 2020'de Rusya Basbakani Mihail Misustin, Port Sudan'da savunma amacli bir deniz lojistik tesisi kurulmasina iliskin anlasmayi onayladi. TASS ajansinin aktardigina göre tesis; onarim, malzeme ikmali ve Rus donanma personelinin dinlenmesi amaciyla planlandi.

Rusya'nin bu hamlesi Türkiye'nin bölgedeki çikarlari için uzun vadeli tehdit olustururken, bazi yabanci yazarlar da Rusya'nin Türkiye'nin yatirimlarina karsi Port Sudan'i kullanacagini öne sürdü. Türkiye'nin anlasma kapsaminda Sudanli askerlere terörle mücadele egitimi vermesi ve gemi bakim merkezi kurmasi planlanirken, Sudan Disisleri Bakani Ibrahim Gandur da adada tersane insa edilecegini ve askeri is birliginin önünün açilacagini duyurmustu. Sudan'da gerçeklesen darbe, bölgedeki Türk varligindan rahatsiz olan çevrenin beklentilerini karsilamis oldu.