SpaceX roket parçası Ay'a çarpıyor: NASA izleme yapacak

SpaceX'e ait yaklaşık 4 tonluk Falcon 9 roketinin ikinci kademesinin Ay yüzeyine çarptığı kesinleşti. Yaklaşık 4 bin kilogram ağırlığındaki bu uzay enkazı, 15 Ocak 2025'te Florida'daki NASA Kennedy Uzay Merkezi'nden Firefly Aerospace'in "Blue Ghost" ve Japon ispace firmasının "Resilience" adlı Ay iniş araçlarını fırlatan Falcon 9 roketine ait.

Görev için daha fazla itki gerekmesi nedeniyle roketin ikinci aşaması atmosfere dönmeyerek uzayda kaldı. Yakıtı boşaltılan ve kontrol edilemeyen parçanın yörüngesi, bağımsız gök bilimciler tarafından rapor edilirken, NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı bünyesindeki merkez parçanın Ay'a çarpma olasılığını yüzde 100 olarak doğrulamıştı.

Çarşamba günü Birleşik Krallık saatiyle 08.00'den önce gerçekleşen olayda, parçanın Ay'ın Dünya'ya bakan yüzündeki Einstein Krateri yakınlarına, saatte yaklaşık 5.400 mil (ses hızının yaklaşık yedi katı) hızla çarptığı belirtildi.

SpaceX'in NASA Bilim ve Dragon Programları Direktörü Julianna Scheiman, güneş etkinliği ile kütle çekim kuvvetlerinin birleşimiyle parçanın Ay rotasına girdiğini belirtmişti.

Çarpışmanın Einstein ve Bell kraterleri yakınında yaklaşık 18 metre genişliğinde ve 4 metre derinliğinde yeni bir krater oluşturduğu tahmin ediliyor. Halihazırda Ay yörüngesinde bulunan araçların hiçbiri çarpışmayı canlı görüntüleyemezken, bilim insanlarının ilk görevi yüzeyin çarpışma öncesi ve sonrası görüntülerini karşılaştırarak yeni krateri tespit etmek oldu.

Güney Kore'nin Danuri yörünge aracı çarpışma alanının yakınından kısa süre önce geçtiği için gerçek zamana yakın görüntüleme konusunda en yüksek şansa sahip araçtı; ancak yetkililer analiz tamamlanana kadar görüntü yayınlanmayacağını bildirdi.

NASA yetkilisi William Cooke, olayın Dünya'dan gözlemlenmesinin neredeyse imkânsız olduğunu, ancak gelişmiş teleskoba sahip kişilerin Ay yüzeyinden yayılan ışık parlamasını ve toz bulutunu görebileceğini belirtti.

NASA Sözcüsü Jimi Russel, olayın Dünya için hiçbir tehlike oluşturmadığını vurgularken, aynı enerjiye sahip doğal bir gök taşının yaklaşık altı günde bir Ay'a çarptığını ve bu nedenle olayın Ay'da olağan dışı ölçekte fiziksel zarar oluşturmasının beklenmediğini kaydetti.

Cambridge Üniversitesi'nden kamu astronomu Dr. Matt Bothwell olayı "Ay üzerinde gerçekleştirilen güzel, küçük ve düzenli bir deney" olarak nitelendirirken, insan yapımı uzay çöpleri nedeniyle uzayın giderek kalabalıklaştığına ve önümüzdeki birkaç on yıl içinde Dünya yörüngesinin ötesine geçmenin zorlaşabileceğine dikkat çekti.

NASA'nın Ay yörüngesindeki "Lunar Reconnaissance Orbiter" (Ay Keşif Yörünge Aracı) sondasının önümüzdeki günlerde bölgeyi fotoğraflamak için uygun konuma gelmesi bekleniyor; böylece Ay yüzeyindeki krater oluşumu ve çarpma dinamikleri hakkında değerli veriler elde edilmesi hedefleniyor. Öte yandan uzmanlar, kontrolsüz roket parçalarının Ay çevresinde birikmesinin, gelecekteki iniş ve kalkış yapan araçların rotalarını tehlikeye atabileceğini ve uydular için çarpışma riskini artırabileceğini vurguluyor.

Daha önce araştırma amaçlı planlı çarpışmalar yapılmış olsa da, benzer bir olay yaklaşık dört yıl önce Çin'e ait olduğu iddia edilen eski bir roket parçasının Ay'a çarpmasıyla yaşanmıştı. Çarpışmanın ardından SpaceX'ten henüz resmi bir açıklama yapılmadı.