Suudi Arabistan'da idam bekleyen mahkumlar yardım istiyor

Genç Etiyopyalı bir mahkum, Suudi Arabistan'daki cezaevi odasındaki telefondan ulaştığı BBC'ye büyük bir umutsuzluk içinde seslendi. Güvenliği nedeniyle kimliği gizlenen ve Habtom adıyla anılan mahkum, ülkenin güneyindeki Hamis Muşayt kentinde üç yılı aşkın süredir tutuluyor. Arkasındaki koğuş arkadaşlarının sesleri arasında yardım isteyen Habtom, hükümetinin kaderini değiştirmek için yetersiz kalmasına tepki gösterdi. Habtom ve benzer durumdaki diğer mahkumlar, ülkelerindeki çatışma ve yoksulluktan kaçarak Cibuti ve Yemen üzerinden Suudi Arabistan'a gelmişti. Ancak bu yolculuk uyuşturucu kaçakçılığı suçlamaları ve idam cezası tehlikesiyle sonuçlandı.

Cezaevinde idam bekleyen onlarca, belki de 200 dolayındaki Etiyopyalıdan yedisiyle görüşüldü. Pakistan, Sudan ve Ürdün vatandaşları da benzer koşullarda bulunuyor. Bu yılın ilk yedi ayında 17 Etiyopyalı idam edildi ve bu rakam Suudi dışı uyruklular arasında en yüksek seviyeyi oluşturuyor. Bu infazların beşi 27 Temmuz'da infaz edildi. Uluslararası Af Örgütü verilerine göre iki yıl önce sadece iki Etiyopyalı idam edilmişken, bu sayı 2025'te 35'e yükseldi. Bu artışın sebebi kesin olarak bilinmemekle birlikte, Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinden göç edenlerin sayısındaki artışla ilişkili olabileceği değerlendiriliyor. Tigray'daki iki yıllık iç savaş 2022 sonunda büyük bir yıkımla sona ermişti. Uluslararası Af Örgütü araştırmacısı Dana Ahmed, bu durumun Suudi Arabistan'ın uyuşturucu suçlarına yönelik ölüm cezasını daha yaygın uygulamasıyla da bağlantılı olabileceğini belirtti.

Görüştülen kişilerin çoğunluğu gibi Tigraylı olan Habtom, kenevir türevi haşiş kaçakçılığından suçlu bulundu. Suudi Arabistan yasalarına göre hakim takdiriyle bu tür suçlar ölüm cezası getirebiliyor. Reprieve, İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) ve Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, süreçlerde usule nadiren uyulduğunu ifade ediyor. Araştırmacı Ahmed'e göre sanıklara avukat veya mahkeme evrakı sağlanmıyor, çeviri desteği ise yetersiz kalıyor. Teorik olarak temyiz hakkı bulunsa da avukat eksikliği nedeniyle başvuru yapılamıyor ve cezalar otomatik olarak onanıyor. Yargılama sürecinde şeffaflık eksikliği, mahkumları ve ailelerini belirsizlik içinde bırakıyor. Habtom, avukatla görüşemediğini ve ne içerdiğini bilmediği Arapça bir belgeyi imzalamaya zorlandığını dile getirdi.

HRW yetkilisi Nadia Hardman da toplu yargılamalar, usul güvencesi eksikliği ve infaz tarihi bilinmeden bekleyen tutuklular olduğunu doğruladı. Suudi makamları adil yargılama iddialarına yanıt vermezken, her idam sonrasında resmi ajans aracılığıyla açıklama yayımlıyor. Açıklamalarda soruşturma, dava, temyiz, Yüksek Mahkeme ve kraliyet onayından oluşan süreç vurgulanarak, kararların vatandaşları uyuşturucu zararlarından koruma amacını taşıdığı ifade ediliyor.

Habtom, cezaevinden ailesiyle görüşebildiğini ancak onlara idam hücresinde olduğunu söylemediğini, durumu öldükten sonra öğrenmelerini tercih ettiğini aktardı. Liseyi bitirip üniversite okuma ve ailesine destek olma hayalleri Tigray savaşı yüzünden suya düşen Habtom, göç etmek zorunda kaldığını belirtti. 2021'deki yolculuğun ardından düşük ücretli çobanlık yapan Habtom, işverenlerinin teklifiyle bir paket teslim etmek isterken polis tarafından durdurulduğunu ve khat yaprağıyla yakalandığını kaydetti. Resmi açıklamalarda haşişten bahsedilirken, mahkumlar khat taşıdıklarını ifade etti. Ne taşıdığını bilmediğini ve khatın ne olduğunu dahi bilmediğini söyleyen Habtom, teklif edilen para nedeniyle kabul ettiği bu işte hata yaptığını belirterek cezasının hafifletilmesini umuyor.

Etiyopyalı mahkumlardan üçü nisan, dokuzu ise haziran ayında idam edildi. Nisan ayındaki infazlar insan hakları örgütleri ve Etiyopya Ortodoks Kilisesi'nin tepkisini çekti. Patrik Abune Mathias, hükümete Suudi makamlarıyla müzakere çağrısı yaparak mahkumları ölüm gölgesinde yaşayan çocuklar olarak tanımladı. HRW, nisan raporunda idamların durdurulmasını ve uluslararası hukuka uyulmasını isterken, Etiyopya Dışişleri Bakanlığı'na da konsolosluk desteği sağlama çağrısında bulundu. Mayıs ayında Addis Ababa'da iki ülkenin dışişleri bakanlıkları arasında görüşmeler yapılırken, haziran ayında Etiyopya Büyükelçisi Tafa Tulu Dadi cezaevini ziyaret etti. Ancak ziyaretin ardından yeni infazlar gerçekleşti. Afrika Birliği İnsan Hakları Komisyonu da Etiyopya'yı vatandaşlarının yaşamını korumaya davet etti. Etiyopya Dışişleri Bakanlığı, Suudi makamlarla temas halinde olduklarını ve yaklaşık 2.000 vatandaşın kraliyet affından yararlandığını açıkladı.

Diplomatik girişimleri bekleyen mahkumlar kalabalık koğuşlarda zorluk çekiyor. Adı değiştirilen bir diğer mahkum Desta, 90 kişilik alana 200 kişinin sıkıştırıldığını ve 45 ranza bulunduğunu anlattı. Gündüzleri yerde oturan mahkumlar, gece sıcaklık düşünce örtü olarak çöp poşeti kullanıyor. Desta, idam stresi ve olumsuz koşulların hastalıklara yol açtığını, gardiyanların yalnızca yemek vermek için maskeyle kapıyı açıp hızla uzaklaştığını ifade etti. Üç yıl önce Yemen sınırını geçerken uyuşturucu suçlamasıyla yakalandığını belirten Desta, yasal haklarından yararlandırılmadığını ve Arapça belgeleri imzalamaya zorlandığını söyledi. Tuğla işçisi olan Desta, çatışmalar evine yaklaşınca Tigray'dan ayrıldığını ve şimdi ölüm sırasını beklediğini ekledi.