Tarladan markete fiyat uçurumunun şampiyonu havuç oldu
TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, temmuz ayına ilişkin üretici ve market fiyat farklarını açıkladı. Verilere göre en yüksek yüzdesel artış havuçta görüldü.
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, temmuz ayındaki üretici ve market arasındaki fiyat değişimlerini kamuoyuyla paylaştı. Yapılan hesaplamalar sonucunda, tarladan rafa uzanan süreçte en yüksek yüzdesel fiyat farkının yüzde 461,2 oranla havuçta görüldüğü belirlendi. Bu dönemde havucun üretici fiyatı 11 lira seviyesindeyken, market raflarında 61 lira 73 kuruşa alıcı buldu. Bu durum, market fiyatının üretici maliyetinin yaklaşık 5,6 katına ulaştığını ortaya koydu.
Havuçtan sonra en yüksek yüzdesel fiyat farkı yüzde 444,4 oranla elmada kaydedildi. Üreticide 18 lira 75 kuruş olan elmanın marketteki satış fiyatı 102 lira 7 kuruş olarak belirlendi. Elmada Türk lirası bazındaki miktar farkı havuçtan daha fazla gerçekleşmesine rağmen, oran üretici fiyatı üzerinden hesaplandığı için yüzdesel sıralamada havuç ilk sırada yer aldı.
Üretici ile market arasındaki yüzdesel fiyat makasında havuç ve elmayı yüzde 236,6 ile yeşil mercimek, yüzde 231,6 ile kabak ve yüzde 219,5 ile maydanoz takip etti.
Bayraktar'ın aktardığı verilere göre, temmuz ayında marketlerde izlenen 39 üründen 19'unun fiyatı artarken, 20 ürünün fiyatında gerileme yaşandı. Market fiyatı en çok yükselen ürün yüzde 86,2'lik artışla sivri biber oldu. Sivri biberin yanı sıra kuru soğan, mısırözü yağı, kuru üzüm ve patates fiyatlarında da artış görüldü. Raflarda fiyatı en çok düşen ürün ise yüzde 49 oranla karpuz oldu.
Üretici tarafındaki fiyatlarda ise incelenen 31 ürünün 8'inde artış, 16'sında düşüş kaydedilirken, 7 üründe herhangi bir değişim olmadı. Üreticide fiyatı en fazla azalan ürün yüzde 51,1 ile havuç olurken, en yüksek fiyat artışı yüzde 52,9 ile kuru soğanda gerçekleşti.
Fiyat dalgalanmalarının temel sebebinin mevsimsel arz değişimleri olduğunu vurgulayan Bayraktar, hasat dönemleri arasındaki geçişler sebebiyle kuru soğanda arzın azaldığını, kıyı bölgelerinde ise sivri biber ile domates üretiminin tamamlanmasının bu ürünlerin fiyatlarını yukarı çektiğini ifade etti. Öte yandan yayla üretiminin başlamasıyla kabak, salatalık ve patlıcanda arzın arttığı ve buna bağlı olarak fiyatların düştüğü kaydedildi.
Tarımsal girdi maliyetlerine değinen Bayraktar, mazot fiyatının temmuz ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 19,4, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 43,6 oranında zamlandığını açıkladı. Son bir yıllık süreçte amonyum nitrat gübresi yüzde 71, amonyum sülfat gübresi yüzde 59,4 artış gösterirken; elektrik fiyatları yüzde 25,1, tarım ilaçları yüzde 27,8, besi yemi yüzde 29,6 ve süt yemi yüzde 27,8 oranında zamlandı.
Üretici ile market arasındaki yüzdesel fiyat farkı, bir ürünün raflardaki satış fiyatının tarladaki maliyete kıyasla ne kadar yükseldiğini ortaya koyan bir hesaplama yöntemi olarak uygulanıyor. Bu hesaplama, market fiyatından üretici fiyatının çıkarılması ve elde edilen rakamın üretici fiyatına bölünerek yüzle çarpılması formülüyle yapılıyor.
Örnek vermek gerekirse, tarlada 11 liraya satılan havuç markette 61,73 liraya çıktığında oluşan 50,73 liralık fark üretici fiyatına oranlanıyor ve sonuç yüzde 461,2 olarak hesaplanıyor. Üreticide 18,75 lira olan elma markette 102,07 liradan satıldığında ise para cinsinden miktar daha yüksek olmasına rağmen, başlangıç bedeli fazla olduğu için yüzdesel fark yüzde 444,4 seviyesinde kalıyor.
Bu sebeple "en yüksek fiyat farkı" tanımı, Türk lirası olarak en büyük tutarı değil, tarladaki satış fiyatına kıyasla yaşanan en yüksek yüzdesel artışı ifade ediyor.
