Ticaret Bakanlığı'ndan tüketiciyi koruyacak 10 yeni adım

Ticaret Bakanlığı tarafından tüketiciyi yanıltıcı ticari uygulamalara karşı hazırlanan yeni yönetmelik 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe giriyor. Yapay zekâ ile üretilen reklamlar, influencer paylaşımları, sahte indirimler, çocuklara yönelik hedefli reklamlar ve doğrulanmamış tüketici yorumlarına yönelik kapsamlı düzenlemelerle dijital reklamlarda şeffaflık ve tüketici güveninin artırılması amaçlanıyor.

Dijitalleşen dünyada her gün binlerce reklama maruz kalan tüketicileri korumak amacıyla hazırlanan yönetmelik yarın devreye giriyor. Düzenleme, yapay zekâlı reklamlardan sosyal medya paylaşımlarına, sahte indirimlerden çocukların profillenmesine kadar 10 kritik alanda aldatıcı ticari uygulamalara son vermeyi hedefliyor. Yeni kurallar, dijital mecralarda şeffaflığı ve güveni yeniden tesis etmeyi amaçlıyor.

Bakanlık, 1 Ağustos itibarıyla başlayacak bu yeni dönemde piyasa şeffaflığını artırmak, tüketicilerin bilgi ve tecrübe eksikliklerinin istismar edilmesini önlemek ve haksız rekabetle mücadele etmek adına denetimlerin kararlılıkla sürdürüleceğini vurguladı.

Tüketicilere indirim veya başka bir fayda sağlanmasını şarta bağlayan şartlı satış reklamları da indirimli satış kurallarına tabi olacak. İndirimli satış reklamlarında, indirimin başlangıç tarihinden önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat, üzeri çizilerek indirimden önceki fiyat olarak sunulabilecek. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen mallar ile hizmetlere ilişkin reklamlarda ise indirimli fiyattan bir önceki fiyat esas alınacak.

Tüketici şikayetlerinin yayımlanmasından önce satıcı veya sağlayıcılara açıklama yapma veya cevap verme hakkını kullanabilmesi için tanınan 72 saatlik süre 48 saate düşürüldü. Bu süre içinde cevap verilmediği takdirde değerlendirmeler doğrudan yayımlanacak. Reklamlarda yapay zekâ teknolojileri kullanılarak insandan ayırt edilemeyecek dijital karakterlere yer verilmesi halinde, bu durumun açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir şekilde belirtilmesi zorunlu tutuldu.

Falcı, medyum, astrolog ve benzeri kişiler tarafından sunulan hizmetlere ilişkin reklamlar ile yasa dışı bahis ve kumar oyunlarına yönelik reklam yasağının kapsamı genişletildi ve yasa dışı şans oyunlarına ilişkin reklamlar da yasak kapsamına alındı. Eski mevzuatta yasa dışı bahis sitelerine ceza verilirken, bu reklamları yayımlayan siteler, sosyal medya platformları ve fenomenler sorumluluktan kaçabiliyordu. Yeni düzenleme, reklamı yayımlayan platformu da doğrudan suç ortağı sayıyor.

Sosyal medya platformları ve web siteleri geriye dönük ve anlık olarak taranacak. Yasağa uymayan mecralara reklam durdurma ve erişim engeli cezaları uygulanabilecek. Fenomenler bu tür reklamları barındırmaktan doğrudan sorumlu tutulacak.

Yürürlüğe giren 10 yeni düzenlemenin detayları şu şekilde sıralandı:

1. Çocuklara profilleme yoluyla reklam yasağı: Çocukların kişisel verileri ve çevrimiçi davranışları analiz edilerek önlerine çıkarılan kişiselleştirilmiş hedefli reklamlar tamamen yasaklandı.

2. Influencer paylaşımlarına sıkı denetim: Sosyal medya etkileyicilerinin maddi kazanç, ücretsiz veya indirimli ürün ya da davet karşılığında yaptığı paylaşımlarda "reklam" veya "tanıtım" ibarelerini açıkça kullanması zorunlu hale geldi.

3. İndirimli satışlarda şeffaflık: İndirimli satışlarda sunulan eski fiyat, son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat olmak zorunda. Şartlı indirimler de artık bu kurallara tabi tutulacak. Çabuk bozulabilen gıdalarda ise bir önceki fiyat esas alınacak.

4. Yasa dışı şans oyunlarına reklam yasağı: Fal, medyum ve astrolog reklamları ile yasa dışı bahis yasağının kapsamı genişletilerek tüm yasa dışı şans oyunları reklamları tamamen yasaklandı.

5. Şikâyet platformlarına 48 saat sınırı: Şikâyet sitelerinde satıcı ve sağlayıcılara cevap hakkı için tanınan 72 saatlik süre 48 saate indirildi.

6. Yapay zekâ ürünlerine şeffaflık ve kısıtlama: Reklamlarda kullanılan ve insandan ayırt edilemeyen yapay zekâ üretimi dijital karakterlerin belirtilmesi zorunlu kılındı. Ayrıca gerçek kişilerin dijital kopyalarının bir ürünü bizzat deneyimlemiş gibi tavsiye etmesi yasaklandı.

7. "Çevre dostu" söylemlerine belge şartı: Gelişigüzel kullanılan "çevre dostu" gibi ifadeler yasaklandı. Çevresel beyanların doğruluğunun üniversiteler veya akredite bağımsız test kuruluşlarınca belgelenmesi şartı getirildi.

8. Takviye edici gıda reklamlarına düzenleme: Bu ürünlerin normal beslenmenin yerine geçtiği izlenimi yaratması engellendi. Sağlık beyanları hariç tutularak karşılaştırmalı reklam yapabilmelerinin önü açıldı.

9. Akademik unvanların istismarına son: Tüketicinin bilgi eksikliğinden faydalanmak amacıyla akademik unvanların aldatıcı ve yanıltıcı şekilde kullanımı engellendi.

10. Gerçekçi tüketici değerlendirmeleri: Doğrulanmamış mecralarda yapılan değerlendirmeler yayımlanamayacak. Mal, hizmet ve kargo gibi farklı kategorilerdeki puanlamaların tamamı aynı alanda şeffafça gösterilecek.