Tunus, Saied'in İktidara Gelmesinin Üzerinden Beş Yıl Geçtikten Sonra Krizle boğuşuyor

Tunus'ta Cumhurbaşkanı Kais Saied, beş yıl önce parlamento’yu askıya alarak geniş yetkiler elde etti. Bu tarihten bu yana ülke, siyasi bir çıkmaz ve ciddi bir ekonomik durgunlukla mücadele ediyor. Saied’in destekçileri, 2021 Temmuz'unda aldığı önlemleri, ülkeyi kurtarmak için gerekli bir "düzeltme" olarak değerlendiriyor. Ancak muhalefet, o tarihten beri devlet kurumlarının çöktüğünü, vaatlerin yerine getirilmediğini ve iktidarın elinde yoğunlaştığını öne sürüyor. Al Jazeera'nın Ma Waraa al-Khabar (Haberin Arkasında) programında siyasi ve ekonomik uzmanlar, Saied'in beş yıllık hükümdarlığının mirasını tartıştı ve kötü bir iş ortamı, popülist politikalar ve net bir vizyon eksikliği ile engellenen bir ekonomiyi tasvir ettiler.

Ekonomi, düşüşte

Saied, beş yıl önce iktidarın önemli kollarını ele geçirdikten sonra, Tunus'un ekonomik göstergeleri büyük ölçüde düştü. Tunus Üniversitesi’nden ekonomi profesörü Ridha Chkoundali, ülkedeki yatırım oranının 2015 ile 2019 yılları arasında gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYİH) ortalama yüzde 20'sinden 2023'te yalnızca yüzde 8'e gerilediğini söyledi. Chkoundali, bu düşüşü yatırımcıları kaçıran bir ortam ve 2015'ten bu yana beş puan artış gösteren vergi yükü ile ilişkilendirdi. Vergilendirme artık yatırımı teşvik etmek yerine, ekonomik büyüme pahasına sadece gelir toplamak için kullanılıyor.

Bu kriz, sıradan Tunusluları en sert şekilde vurdu. Gıda enflasyonu, genel ortalamanın neredeyse üç katına çıkarak alım gücünü ciddi şekilde erozyona uğrattı. Aynı zamanda, işsizlik özellikle üniversite mezunları arasında artış gösterdi ve birçok kişi yurtdışında daha iyi ekonomik fırsatlar peşinde gitmeye başladı. 25 Temmuz 2026'da, Saied'in parlamento’yu askıya almasının beşinci yıl dönümünde Tunus'un başkenti Tunus'ta düzenlenen bir gösteride, halkın Saied'e karşı protesto düzenlediği görüldü. Eski devlet bakanı ve Demokratik Akım partisinin eski genel sekreteri Mohamed Abbou, krizin Saied'in yönetim tarzından kaynaklandığını savundu ve hukuk devletinin yerini korku ikliminin aldığını belirtti. "Tunus, tüm itibarını kaybetti. Herkes Tunus'taki durumu korkutucu buluyor çünkü rasyonellik yok... yasalar, vergiler veya başka bir şeyde istikrar yok," dedi.

Abbou, özellikle Saied'in uluslararası finans konusundaki yaklaşımını eleştirerek, başkanın sadece popülist bir imajı korumak için Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yapılan bir anlaşmayı reddettiğini belirtti. Aynı zamanda, kamu sektörü işe alımını durdurmak ve ithalatı azaltmak gibi IMF'nin sert kemer sıkma taleplerinin pek çoğunu sessizce uyguladı.

Ancak mevcut hükümetin destekçileri, Saied yönetimini tamamen ekonomik krizden sorumlu tutmanın haksız olduğunu savunuyor. Siyasi analist Souhaib Mezrigui, mevcut durumun son on yılda herhangi bir net ekonomik veya sosyal vizyon eksikliğinin bir sonucu olduğunu ifade etti. Mevcut krizin, 2011 devriminden bu yana Tunus'u yöneten siyasi sınıfa atfedilmesi gerektiğini savundu.

Protestolar ve siyasi tutuklular

Tunus'taki ekonomik durgunluk, sokaklarda somut bir öfkeye dönüştü. Beşinci yıl dönümü ile aynı zamana denk gelen etkinlikte, binlerce Tunuslu, başkentteki Habib Bourguiba Caddesi'nde kötüleşen yaşam koşullarını, kesintili su ve elektrik akışını ve demokrasi gerilemesini protesto etti. Muhalefet partileri ve "Nafas" sivil girişiminin oluşturduğu bir koalisyon tarafından düzenlenen gösteride, kalabalık Saied'in "gitmesini" talep etti ve 2011 demokratik devrimin sloganını tekrar haykırdı: "Halk, rejimin düşmesini istiyor".

Protestoların merkezi taleplerinden biri, Saied'in muhalefete yönelik baskılarına başladığı günden beri dolu olan siyasi tutukluların serbest bırakılmasıydı. En öne çıkan tutuklulardan biri, 85 yaşındaki eski parlamento başkanı ve Ennahdha lideri Rached Ghannouchi oldu. Ghannouchi, hapis cezasına çarptırılmadan önce cezaevinde sağlığının hızla kötüleştiği belirtildi. Mornaguia cezaevinde, sıcaklıkların 52 dereceye kadar çıktığı iddia edildi. Hak grupları ve tutuklu aileleri, muhalefet politikacısı Ahmed Nejib Chebbi gibi, cezaevindeki ağır koşullara ve yaşlı mahkumlar üzerindeki etkilerine sürekli olarak dikkat çekti.

Ennahdha partisinin sözcüsü Imed al-Khamiri, Al Jazeera'ya verdiği demeçte, siyasi figürlerin ve muhalefet liderlerinin devam eden tutukluluğunun "Tunus devletine bir utanç" olduğunu belirtti. Saied'in iktidarını pekiştirmesi, uluslararası düzeyde de yeniden kınamalara neden oldu. Beşinci yıl dönümünü kutlarken, ABD Temsilcisi Joe Wilson, Saied'i, Arap dünyasının tek anayasal demokrasisini "tek adam diktatörlüğüne" dönüştürmekle suçladı. Wilson, Tunus yönetimini, yolsuzluğu olağanüstü bir şekilde artırmakla, gençler için fırsatları yok etmekle ve daha çok Rusya'nın Başkanı Vladimir Putin, İran ve Hizbullah ile yakın ilişkiler geliştirmekle suçladı. Saied yönetiminin ABD vatandaşlarını hapse atmasını da vurgulayan Wilson, ABD Dışişleri Bakanlığı'na Tunus için "Seviye 4: Seyahat Etmeyin" tavsiyesini yayınlaması çağrısında bulundu. "Ayrıca, Saied ve iç çevresi üzerinde yaptırımlar uygulayan Tunus Demokrasi Yeniden Kurma Yasası'nı geçmek için çalışmaya devam edeceğim," diye ekledi Wilson. "Tunus'ta demokrasi bir gün kazanacak. Delirmiş diktatörler kalıcı olamaz."