Türk bilim insanlarından keşif: Samanyolu'nda 4 yeni kalıntı

Türk astronomların gerçekleştirdiği kapsamlı çalışma, Samanyolu Galaksisi'nin milyonlarca yıllık kozmik geçmişine ışık tuttu. İstanbul Üniversitesi'nde yürütülen araştırmada, Samanyolu'nun geçmişte yutarak bünyesine kattığı belirlenen 4 yeni cüce galaksi kalıntısı ile 1 dağılmış küresel küme kalıntısı tespit edildi. Bilim dünyasında büyük yankı uyandıran bu çalışma, Samanyolu'nun nasıl oluştuğunu ve zaman içinde geçirdiği değişimleri anlamak adına önemli bir katkı sunacak.

İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü araştırma görevlisi Dr. Olcay Plevne ve doktora öğrencisi Furkan Akbaba'nın imza attığı araştırmada, galaksimizin geçmişte yaşadığı birleşme süreçleri masaya yatırıldı. Çalışmanın temel hedefi, Samanyolu'nun yapısına kattığı uydu cüce galaksilerin günümüzde hala gözlemlenebilen izlerini gün yüzüne çıkarmaktı. Bilim insanları bu süreci bir DNA analizine benzeterek yıldızların hareketlerini ve kimyasal niteliklerini aynı anda değerlendirdi.

Araştırma sürecinde Avrupa Uzay Ajansı'nın Gaia uydusundan alınan veriler ile yeryüzündeki teleskoplardan gelen gözlem sonuçları birleştirildi. Gaia uydusu, SDSS-V teleskobu ve farklı gözlem aygıtlarından elde edilen yüksek çözünürlüklü astrometrik, fotometrik ve tayfsal veriler sayesinde yaklaşık 1 milyon 400 bin yıldızın özellikleri detaylıca incelendi. Uzmanlar, yıldızların uzaydaki hareketleri ile kimyasal yapılarını birlikte ele alarak daha önce fark edilmeyen yapıları ortaya çıkardı.

Elde edilen bulgular sonucunda keşfedilen yeni yapılara, araştırmacıların soyadlarının ilk harflerinden esinlenilerek 'FO1, FO2, FO3, FO4 ve FO5' adları verildi. Literatürde daha önceden 15'in üzerinde benzer cüce galaksi kalıntısı yer alırken, bu yeni keşifle birlikte söz konusu yapılara 4 yeni örnek daha kazandırılmış oldu. Araştırmada ayrıca kimyasal özelliklerindeki farklılıklar baz alınarak 1 parçalanmış küresel küme kalıntısı da saptandı.

Dr. Olcay Plevne, yeni keşiflerin galaksilerin gelişim süreçlerini kavramak bakımından büyük bir değere sahip olduğunu vurguladı. Plevne, yürütülen çalışmanın Samanyolu'nun geçmişteki birleşmelerini kavramayı kolaylaştırdığını belirterek, yeni teknikler sayesinde bilinen yapılar arasında daha önce fark edilemeyen sistemlerin gün yüzüne çıkarıldığını dile getirdi. Plevne, "Yeni 4 yapıyı keşfetmeyi başardık. Daha önce literatürde 15’in üzerinde benzer yapı bulunuyordu. Bunlara 4 yeni yapıyı daha kattık" açıklamasında bulundu. Tespit edilen bu yeni yapıların, galaksilerin evrim süreçleri ve yıldızların zaman içindeki değişimleri konusunda mühim bilgiler sunacağı ifade edildi.

Doktora öğrencisi Furkan Akbaba ise çalışmada yapay zeka tekniklerinden faydalanıldığını, yıldızların kimyasal bollukları ile hareketlerinin ortak bir analizden geçirildiğini aktardı. Akbaba, yıldızların adeta kozmik DNA'larının incelendiğini belirterek makine öğrenmesi yöntemlerinin bu süreçte kilit rol oynadığını kaydetti. Araştırma sırasında yapay zekaya belirli bir sonuca ulaşması yönünde herhangi bir yönlendirme yapılmadığını dile getiren Akbaba, sistemin mevcut verileri kendi başına inceleyerek literatürde bilinmeyen yeni yapıları ortaya çıkardığını ifade etti.

Bilim insanları, ilerleyen süreçte yeni gözlem verilerinin elde edilmesiyle birlikte keşfedilen yapıların yaşları, Samanyolu ile ne zaman birleştikleri ve kütleleri gibi detayların daha net bir şekilde çözülebileceğini belirtiyor. Araştırmanın, ileride galaksi oluşum simülasyonlarında başvurulacak önemli bir gözlemsel veri kaynağı meydana getireceği aktarılıyor. İstanbul Üniversitesi ekibinin bu çalışması, uluslararası hakemli bilimsel dergi Publications of the Astronomical Society of the Pacific (PASP) platformunda yayımlanarak astronomi literatürüne dahil edildi.