Türkiye diri fay hattı haritası ve deprem riski sorgulama

Türkiye, jeolojik yapısı gereği son derece hareketli bir coğrafyada bulunuyor ve toprakları üzerinden çok sayıda önemli fay hattı geçiyor. Kahramanmaraş merkezli depremlerin 11 ilde yıkıcı sonuçlar doğurmasının ardından, vatandaşlar yaşadıkları konutların altından fay geçip geçmediğini yoğun bir şekilde araştırmaya başladı. Bu aşamada AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası ile Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün (MTA) aktif fay hatlarını ve tehlike derecelerini gösteren haritaları büyük bir önem taşıyor. Ülkedeki deprem riski değerlendirmelerinde uzun yıllar kullanılan eski Deprem Bölgeleri Haritası en son 1996 yılında yürürlüğe girmişti. Ancak AFAD Deprem Dairesi Başkanlığı'nın gerçekleştirdiği güncellemeler sonucunda yeni harita, 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı mükerrer Resmî Gazete ile yayımlanarak 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girdi. Ulusal Deprem Araştırma Programı (UDAP) kapsamında desteklenen bu çalışma, Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) tarafından da desteklenerek risk analizi ile afet planlaması bakımından kritik bir başvuru kaynağı haline geldi. Bu harita sayesinde yurttaşlar, hangi yerleşim yerlerinin yüksek, orta ya da düşük deprem tehlikesi barındırdığını görebiliyor ve güvenli yapılar için tedbir alabiliyor.

Dünyanın en etkin sismik kuşaklarından birinde yer alan Türkiye'de çok sayıda diri fay bulunuyor. MTA, bu fayları ayrıntılı biçimde haritalandırarak aktif hatları, bunların uzunluklarını, uzandıkları şehirleri ve tehlike seviyelerini tespit ediyor. Türkiye diri fay haritası, risk altında bulunan 45 il ile 110 ilçeyi işaret ediyor ve haritada 485 adet diri fay hattı yer alıyor. Gelecekte sismik hareket üretme kapasitesi yüksek olan diri fayların sayısı MTA verilerine göre ülke genelinde yaklaşık 1200 civarında bulunuyor. Kuzey Anadolu Fayı, Doğu Anadolu Fayı, Batı Anadolu Fay Sistemi ve Ege Bölgesi'ndeki hatlar gibi büyük ile tehlikeli yapılar ülke genelinde kritik risk alanları meydana getiriyor. MTA, AFAD ortaklığıyla Türkiye'yi fay hatlarına ve deprem tehlike derecelerine göre sınıflandıran güncel haritalar hazırlamayı sürdürüyor. Bu çalışmalar, yapılaşma süreçleri ve afet risk planlamaları için temel dayanak olarak değerlendiriliyor.

Kurumlar, Türkiye'deki fay hatlarını listeleyerek halkın kolayca erişebileceği biçimde sunuyor. Bu haritalar aracılığıyla hangi kentten ya da ilçeden hangi fayın geçtiği adım adım görülebiliyor ve bilgiler belirli periyotlarla yenileniyor. Ülke genelinde Kuzey Anadolu Fay Hattı, Doğu Anadolu Fay Hattı ve Batı Anadolu Fay Hattı olmak üzere üç ana sistem bulunuyor. Deprem haritasındaki renkler ise tehlike derecelerini yansıtıyor; kırmızı renk birinci derece yüksek riskli illeri, pembe renk ikinci derece orta riskli bölgeleri, sarı renk ise üçüncü derece düşük riskli illeri simgeliyor. Böylece vatandaşlar bulundukları yerin sismik tehlikesi hakkında hızlı ve güvenilir bilgiye erişebiliyor.

Birinci derece deprem riski taşıyan iller arasında İzmir, Balıkesir, Manisa, Muğla, Aydın, Denizli, Isparta, Uşak, Bursa, Bilecik, Yalova, Sakarya, Düzce, Kocaeli, Kırşehir, Bolu, Karabük, Hatay, Bartın, Çankırı, Tokat, Amasya, Çanakkale, Erzincan, Tunceli, Bingöl, Muş, Hakkari, Osmaniye, Kırıkkale ve Siirt yer alıyor. İkinci derece risk grubundaki iller ise Tekirdağ, İstanbul'un birinci ve ikinci bölgeleri, Bitlis, Kahramanmaraş, Van, Adıyaman, Şırnak, Zonguldak, Afyon, Samsun, Antalya, Erzurum, Kars, Ardahan, Batman, Iğdır, Elazığ, Diyarbakır, Adana, Eskişehir, Malatya, Kütahya, Çankırı, Uşak, Ağrı ve Çorum olarak sıralanıyor. Üçüncü derece sismik risk barındıran iller arasında Eskişehir, Antalya, Tekirdağ, Edirne, Sinop, İstanbul, Kastamonu, Ordu, Samsun, Giresun, Artvin, Şanlıurfa, Mardin, Kilis, Adana ile Gaziantep'in bazı kesimleri, Kahramanmaraş, Sivas, Gümüşhane, Bayburt, Kayseri, Yozgat, Çorum, Ankara, Konya, Mersin ve Nevşehir bulunuyor. Türkiye Deprem Haritası'na göre sismik riskin en az seviyede olduğu dördüncü ve beşinci gruptaki iller ise Sinop, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Kırklareli, Ankara, Edirne, Adana, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Konya ve Karaman olarak kayıtlara geçiyor.