Uzay için ayrılan AR-GE bütçesi 10 yılda 107 kat arttı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine dayanan bilgilere göre, merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme (AR-GE) faaliyetlerine ayrılan ödenek ve harcamalar, Türkiye'nin teknoloji ve inovasyon odaklı büyüme sürecini yansıtmaktadır. 2017 yılında AR-GE faaliyetleri için ayrılan kaynak 13 milyar 243 milyon 950 bin lira iken, bu miktar yaklaşık 10 yıl içinde 308 milyar 568 milyon 34 bin liraya yükselerek rekor seviyeye ulaşmıştır. Bu dönemdeki toplam artış oranı ise 23 kat olarak hesaplanmıştır.

Sektörel bazda incelendiğinde, en dikkat çekici büyüme oranı uzay keşfi ve kullanımı alanında gerçekleşmiştir. Türkiye'nin 'Milli Uzay Programı' çerçevesinde gerçekleştirilen adımlar, insanlı ilk uzay bilim misyonunun başarıyla tamamlanması ve yerli haberleşme uydusu Türksat 6A gibi projeler, bu alandaki finansal desteğin ana motivasyon kaynağı olmuştur.

Uzay çalışmaları bütçesi 2017 yılında 30,5 milyon lira ile en düşük paylardan birine sahipken, 2024'te 2,3 milyar lirayı aşmış ve bu yıl 3,2 milyar liranın üzerine çıkmıştır. Bu artışla birlikte uzay alanındaki bütçe, 2017-2026 döneminde 107 kat bir artış göstermiştir. Türkiye'nin gıda arz güvenliği ve yerli sanayi hedefleri de AR-GE bütçelerine yansımaktadır.

Tarım sektöründe, özellikle küresel gıda krizlerine karşı geliştirilen akıllı tarım uygulamaları ve sürdürülebilir üretim tekniklerine yönelik teşvikler, tarımsal kalkınmanın önemli itici güçleri haline gelmiştir. Tarım sektörüne ayrılan AR-GE ödenekleri 2017 yılında 272,4 milyon lira seviyesinden, bu yıl 14,5 milyar liraya yükselerek 53 kat büyümüştür. Aynı dönemde, endüstriyel üretim ve teknoloji alanı için ayrılan kaynaklar da 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya ulaşmıştır.

Sanayide dijital dönüşüm ve yeşil hidrojen gibi yenilikçi enerji çözümlerine odaklanan yatırımlar, yerli üretimin küresel standartlara taşınmasını sağlamıştır. Sanayi ve teknoloji odaklı AR-GE yatırımları, 10 yıllık süreçte yaklaşık 27 kat artışla merkezi yönetim bütçesinin en dinamik kalemlerinden biri olmuştur.

Bütçe kalemleri miktar bazında değerlendirildiğinde, 'Genel bilgi gelişimi: AR-GE (Genel üniversite fonlarından finanse edilen)' başlığı, en büyük payı almaya devam etmektedir. 2017 yılında 7,7 milyar lira olan bu kaynak, 2024 yılında 122 milyar liraya, 2026 yılında ise 214,5 milyar liraya kadar yükselmiştir. Bu kalem, toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturarak bilimsel temelli araştırmaların merkezde kalmasını sağlamaktadır.

Türkiye'nin yerli savunma sanayi vizyonunun bir parçası olarak savunmaya ayrılan AR-GE bütçesi, 2017 yılında 1,8 milyar lira seviyesindeyken, bu yıl 12,3 milyar liraya yükselerek 6,6 kat bir artış göstermiştir. Dünya genelinde büyük yankı uyandıran yerli İHA/SİHA teknolojileri, KAAN savaş uçağı ve gemi inşa projelerindeki teknolojik derinlik, savunma AR-GE'sine ayrılan bu istikrarlı kaynağın somut çıktıları olarak kayda geçmiştir.

Eğitim alanındaki AR-GE harcamaları, söz konusu dönemde 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya, ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya çıkmıştır. Kültürel ve toplumsal araştırmalara ayrılan bütçelerde de önemli artışlar yaşanmıştır. 'Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi' alanındaki AR-GE bütçesi, 2017'ye kıyasla yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya ulaşırken, 'Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçler' başlığındaki harcamalar ise 11 kattan fazla artarak 603,6 milyon lira seviyesine ulaşmıştır.