Uzmanlardan uyarı: Köpeklerin beden dili yanlış biliniyor

İnsanlığın en sadık dostları arasında yer alan köpekler, kelimelerle anlaşamasalar da her an çevreleriyle iletişim kurmayı sürdürüyor. Kulak hareketlerinden yüz ifadelerine, kuyruk sallama yönünden esneme alışkanlıklarına kadar sergilenen pek çok davranış, zannedilenden çok daha derin anlamlar barındırıyor. BBC tarafından paylaşılan araştırmalar, hayvan sahiplerinin doğru kabul ettiği pek çok ezberi ortadan kaldırıyor.

Aynı evi ve sokağı paylaştığımız sevimli dostlarımızı yakından tanıdığımızı ve ne hissettiklerini hemen kavradığımızı zannederiz. Fakat son yapılan bilimsel çalışmalar, köpeklerin insan beden dilini okuma konusunda bizden çok daha başarılı olduğunu ortaya koyuyor. Çoğu zaman köpeklerin sergilediği ince ipuçlarını gözden kaçırıyor ya da yanlış anlamlandırıyoruz.

İnsanlar arası iletişimde ilk bakılan nokta karşı tarafın yüzüdür. Aynı kuralın köpekler için de geçerli olup olmadığı merak edilirken, uzmanlar köpeklerin yüz yapısına bağlı olarak ifade yeteneklerinin farklılık gösterdiğini ifade ediyor. Köpeklerdeki gülümseme hissinin karşılığı, çenelerinin tamamen gevşek ve ağızlarının hafifçe aralık olduğu durumları kapsar. Bu esnada dişler görünse bile bu durum bir tehdit değil, aksine kendilerini güvende, huzurlu ve rahat hissettiklerini gösterir. Buna karşın dişlerin tamamen sergilendiği sırıtma benzeri mimikler bir tehlike ve mesafe bırakılması yönündeki uyarı anlamına gelir.

Eve gelindiğinde koltuk minderinin parçalanmış halde bulunması durumunda köpeğin takındığı meşhur suçlu bakış sıkça tecrübe edilir. 2009 yılında Behavioural Processes dergisinde yayımlanan dikkat çekici bir çalışma, bu bakışın gerisindeki psikolojiyi inceledi. Araştırma çerçevesinde köpekler, tüketmemeleri gereken cazip mamalarla bir odada yalnız bırakıldı. Bilim insanları, sahiplerin geri döndüğü anlardaki süreçleri gözlemlediğinde çarpıcı bir neticeye ulaştı. Köpekler, gerçekleştirdikleri yaramazlığın suçluluk duyulacak düzeyde derin bir bilincine sahip değil. O mahcup ve suçlu ifade, köpeğin yaptığı eylemin yanlışlığını idrak etmesinden değil, yalnızca sahibinin sinirlendiğini fark edip azarlanma korkusu duymasından ileri geliyor.

Bir köpek sevgi ve güven duyduğunda karşısındakilerle doğrudan göz teması kurar. Birçok sahip, köpeklerinin kendilerine uzun süre bakmasından huzursuz olsa da, uzmanlar bu durumun sahibinin ruh halini takip etme arzusundan doğan doğal ve olumlu bir süreç olduğunu vurguluyor. Tam aksine, korku yaşayan veya yoğun stres altındaki bir köpek göz temasından kaçınır.

Kulak hareketleri ise duyguların en açık göstergesidir. Öne doğru dikilen kulaklar bir konuya yoğun ilgi duyulduğunu ve odaklanıldığını işaret eder. Geriye doğru yatan kulaklar genellikle kaygı, endişe veya selamlama hissini dışa vurur. Sarkık kulaklı cinsler ise bu yapıları sebebiyle ifade yeteneklerinin bir kısmını yitirmiş olsalar da kulakların hafifçe öne yönelmesi ilgi işareti sayılır.

Köpeklerin mutluluğunu anlamak kuyruğun geniş açıyla sallanması gibi örneklerle oldukça basittir. Ancak endişeli veya korkuya kapılmış bir köpeği okumak çok daha güçtür ve hareketleri genelde yanlış yorumlanır. 2017 senesinde Guelph ve Pennsylvania üniversitelerinin yürüttüğü bir araştırmada, yabancı kişilerin maske ve pelerin giyerek köpeklerin yanına garip hareketlerle yaklaşması sağlanmış ve korku anındaki refleksler gözlenmiştir. Elde edilen bulgular, köpeklerin esneme hareketinin uykusuzluktan değil, maruz kalınan korku ve stresten kaynaklandığını kanıtlamıştır.

Aynı şekilde köpeğin durduk yere dudaklarını yalaması ya da burnunu art arda silmesi, lezzetli bir yiyecek beklentisinde olduğunu değil, bulunulan ortamdan ciddi düzeyde rahatsızlık duyduğunu gösterir. Sıkça yeri koklama, gövdeyi silkeleme veya tek patiyi havaya kaldırma gibi davranışlar da gizli stres belirtileri arasında yer alır.

Köpeğin ön bacaklarını ileriye uzatıp dirsekleri üzerine çöktüğü ve arka kısmını havaya kaldırdığı bilinen duruşuna oyun yayı adı verilir. Kurtlar ile çakallar gibi yabani hayvanlarda da rastlanan bu hareket, köpeğin oyun kurma isteğini yansıtan en samimi ve neşeli çağrıdır. Bunun aksine kamburlaşmış düşük bir beden korkunun göstergesiyken, gergin ve sırttaki tüyleri dikilmiş bir duruş ise tehdit ve savunma anlamı taşır.

Her kuyruk sallama eylemi mutluluk belirtisi değildir. Mutlu bir köpek kuyruğunu geniş ve gevşek açılarla sallar ve kimi zaman tüm bedeniyle bu neşeye iştirak eder. Fakat dikey, gergin ve dar açılı kuyruk hareketleri köpeğin stresli veya saldırgan bir psikoloji içinde olduğunun kanıtıdır. Current Biology dergisinde yer alan ezber bozan araştırmaya göre kuyruğun sallanma yönü bile mesaj barındırıyor. Köpeğin bakış açısına göre sağ tarafa doğru sallama pozitif duyguları, mutluluğu ve rahatlığı simgelerken; sol tarafa doğru sallama ise negatif duyguları, huzursuzluğu ve güvensizliği işaret ediyor.

Köpekler hırlama seslerini duruma göre yönlendirebilirler. 2017 yılında gerçekleştirilen bir araştırma, köpeklerin büyük bir kavga sırasında hırlayarak gerçek boyutlarını ve zihinsel durumlarını dürüstçe sergilediklerini, ancak oyun oynadıkları esnada veya bir yabancı tarafından tehdit edildiklerinde hırlama seslerini daha abartılı ve agresif biçimde çıkarabildiklerini ortaya koydu. Araştırmada ayrıca kadınlar ile deneyimli köpek sahiplerinin, bir köpeğin çıkardığı hırlama sesinden hangi ruh halinde olduğunu tahmin etmede daha başarılı oldukları belirlendi. Köpekleri doğru kavramak adına bu küçük ama hayati sinyalleri dikkate almak, kurulan bağı daha da sağlamlaştıracaktır.