Yapay zeka doğada bulunmayan virüsler üretti

Stanford Üniversitesi ve Arc Institute'deki bilim insanları, yapay zeka modeli Evo'yu kullanarak doğada bulunmayan yaşayabilir virüs genomları üretti. Yapılan çalışmada, doğadaki DNA yapı kalıplarını öğrenen Evo, sıfırdan sentetik virüs tarifleri oluşturarak yeni virüsler geliştirdi. Araştırma, Scence dergisinde yayımlandı. Araştırmaya göre; mevcut viral genleri kopyalamanın ötesine geçilerek tamamen yeni biyolojik dizilimlerin yapay zeka tarafından tasarlanabildiği belirlendi. Araştırmacılar, OpenAI tarafından geliştirilen Evo modelini kullandı. Bu model, yaklaşık 9 trilyon nükleotid içeren genetik verilerle eğitildi. Evo, yaşam ağacındaki biyolojik gramer kurallarını öğrendi ve Phi X-174 adlı doğal bir virüs ile akrabalarına ait yaklaşık 15 bin genetik dizi üzerinde eğitim aldı. Eğitim sonrası, 700 bin potansiyel yeni genom versiyonu tasarlandı. Bilim insanları, bu tasarımlar arasından seçilen 285 dizilimi laboratuvar ortamında sentezleyerek bakterilere enjekte etti. Yapılan testler sonucunda, 16 sentetik genomun tam anlamıyla yaşayabilir yeni virüsler ürettiği tespit edildi. Laboratuvar ortamında E. coli bakterilerini enfekte eden yapay zeka tasarımı virüsler, konak hücreleri parçalayarak başarıyla çoğaldı. Üretilen sentetik virüslerden bazılarının, doğada bulunan orijinal Phi X-174 virüsünden daha hızlı çoğaldığı ve en az doğal türler kadar dirençli olduğu gözlemlendi. Manchester Üniversitesi'nden sentetik biyolog Patrick Cai, bu gelişmeyi 'büyük bir dönüm noktası' olarak nitelendirirken; Oxford Üniversitesi'nden Dr. Oliver Crook, tasarlanan virüslerin gen tedavisi gibi biyoteknolojik uygulamalar için çığır açıcı olabileceğine dikkat çekti. Tasarım sürecinde insanları veya diğer canlıları enfekte edebilen virüs verileri modele dahil edilmedi. Yalnızca bakterileri hedef alan fajlar üzerinden çalışıldığı için üretilen virüsler insan sağlığı açısından doğrudan tehdit oluşturmuyor. Stanford Üniversitesi'nden araştırmacı Brian Hie, olası risklere karşı, insanı enfekte eden patojen verilerinin eğitim kümesinden çıkarıldığını açıkladı. Ancak yapay zekanın ölümcül zehirler, durdurulamaz salgınlar ya da biyolojik silahlar tasarlamak için kullanılabileceği endişeleri arttı. Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi’nden Dr. Moritz Hanke, bilimsel ilerleme ile hükümetlerin ve uluslararası denetim mekanizmalarının bu teknolojileri sınırlamada geride kaldığını ifade etti. Ulusal Sağlık Enstitüleri gibi kurumların yüksek riskli biyolojik araştırmalara yönelik kısıtlamaları bulunsa da, yapay zeka tarafından üretilen ve doğada daha önce görülmemiş viral genomların nasıl denetleneceği ve kategorize edileceği konusunda henüz global bir fikir birliği yok.