Bangladeş'te kadınlara özel otobüs tartışması yeniden gündemde

Bangladeş’te kadınların toplu taşıma sırasında yaşadığı taciz ve güvenlik sorunlarına karşı yalnızca kadınların kullanabildiği “pembe otobüsler” uygulaması başlatıldı. İlk etapta 14 aracın seferlere başladığı uygulamanın hedefi, kadınlara özel otobüs sayısını 100’e çıkarmak. Ülkede yapılan araştırmalar, toplu taşımada karşılaşılan sorunların boyutunu ortaya koyuyor.

Bangladeş'in önemli gazetesi Daily Star’ın 2022 tarihli araştırmasına göre, kadınların yüzde 87’si toplu taşımada en az bir kez tacize uğradığını belirtirken, yüzde 36’sı cinsel tacizi düzenli olarak yaşadığını ifade ediyor. Ancak uygulama, ülkede tartışma da yaratıyor.

Eleştiriler, kadınları ayrı araçlara yönlendirmek yerine toplu taşımanın tamamının kadınlar için güvenli hale getirilmesi gerektiği yönünde yoğunlaşıyor. Türkiye’de ise “pembe otobüs” tartışması yeni değil. Kadınlara özel toplu taşıma fikri, yıllardır çeşitli şehirlerde gündeme geliyor.

2012 yılında İstanbul’da Saadet Partisi İstanbul İl Başkanlığı, kadınların yaşadığı sorunlara dikkat çekerek metrobüslerde kadınlara özel “pembe metrobüs” uygulaması için geniş kapsamlı bir kampanya başlattı. Bu kampanya kapsamında 60 bin imza toplandı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş’a gönderildi.

Öneride, belirli aralıklarla kadınların kullanabileceği pembe metrobüslerin sefere konulması talep edildi. 2015’te Şanlıurfa’da kadınların toplu taşımada daha güvenli yolculuk yapabilmesi amacıyla kadınlara özel ulaşım uygulaması gündeme geldi. Böylece “pembe otobüs” tartışması İstanbul’un ardından başka kentlere de yayıldı.

2017 yılında Malatya’da Malatya Büyükşehir Belediyesi, İnönü Üniversitesi’nde öğrenim gören kız öğrencilerin talebi üzerine iki pembe trambüsü hizmete aldı. Araçlar, Malatya Şehirlerarası Otobüs Terminali ile İnönü Üniversitesi arasında çalışmaya başladı. Uygulama, hem destek gördü hem de eleştirildi.

Bazı kadınlar kendilerine özel araçlarda daha rahat seyahat ettiklerini belirtirken, eleştirenler, kadınların erkeklerden ayrılmasının taciz sorununa kalıcı bir çözüm getirmediğini savundu. Dönemin CHP Genel Başkan Yardımcısı Veli Ağbaba da uygulamayı eleştirerek, çözümün toplu taşıma kapasitesinin artırılması ve sistemin daha güvenli hale getirilmesi olduğunu ifade etti.

Hem Bangladeş’te hem Türkiye’deki örneklerde tartışmanın temelinde aynı soru bulunuyor: Kadınları ayrı araçlara almak mı, yoksa toplu taşımayı herkes için daha güvenli hale getirmek mi?

Kadınlara özel otobüsler kısa vadede güvenlik hissini artırabilirken, karşı çıkanlar bu tür uygulamaların tacizin asıl nedenlerini ortadan kaldırmadığını ve kadınları kamusal alanda ayrıştırdığını savunuyor.