BM'den Avrupa'ya yenilenebilir enerji çağrısı

Bilim insanlarının yaptığı son değerlendirmelere göre, insan kaynaklı iklim değişikliği Avrupa genelinde devasa arazileri kül eden yangınlara elverişli koşulların ortaya çıkma ihtimalini 20 katına kadar artırdı.

İspanya ve Fransa, 120 bin hektardan fazla araziyi yakan ve yaklaşık 300 bin kişinin evlerini boşaltmasına yol açan kontrolsüz alevlerle mücadele ediyor. Avrupa Birliği, yangınlarla mücadele için havadan ve karadan destek araçları sevk ettiği acil durum müdahale sistemini devreye soktu; ancak kapasitenin hızla tükendiği uyarısında bulundu.

Fransa'da bu hafta başında etkisini artıran bir orman yangınında duman sütununun fırtına bulutuna dönüştüğü, bu durumun yere düşerek yeni yangınlar çıkaran yıldırımlara ve alevleri farklı yönlere taşıyan şiddetli rüzgarlara neden olduğu bildirildi.

Son dönemde Yunanistan'da da orman yangınları baş gösterdi; Girit adasında üç itfaiyeci hayatını kaybederken Türkiye'nin batı ve güney kıyılarında yüzlerce kişi tahliye edildi.

Alevler küresel medyanın ilgisini çekerken, pek çok yayın organı Avrupa'nın mega yangınları ile iklim değişikliği arasında bağlantı kurmaktan kaçındı.

World Weather Attribution (WWA) tarafından hazırlanan yeni bir araştırma, yangına elverişli hava koşullarının zaman içinde nasıl değiştiğini incelemek amacıyla iklim modellerini değil, geçmiş hava durumu gözlemlerini analiz etti.

Araştırmacılar bu analizde, sıcak, kuru ve rüzgarlı koşulları içeren ve bir yangının çıktıktan sonra söndürülmesinin ne kadar zor olduğunu yansıtan Günlük Şiddet Derecesi (DSR) adı verilen bir ölçü birimi kullandı. Uzmanlar, yangınların yaşandığı güneybatı Fransa ve orta İspanya genelinde en yüksek DSR değerine sahip yedi günlük dönemi inceledi.

Araştırma sonucunda, insan kaynaklı iklim değişikliğinin yangına elverişli koşulları güneybatı Fransa'da en az iki kat, orta İspanya'da ise en az 20 kat daha olası hale getirdiği saptandı. Bilim insanları bu oranların ihtiyatlı tahminler olduğuna dikkat çekti.

Almanya'daki Helmholtz Çevre Araştırma Merkezi'nden iklim bilimci Andreia Ribeiro, orman yangınlarının farklı bölgelerde aynı anda başlamasıyla insan kaynaklı iklim değişikliğinin sadece aşırı yangınların olasılığını değil, aynı zamanda eş zamanlılığını da artırdığının açıkça görüldüğünü belirtti.

Ribeiro, örtüşen aşırı yangınların ülkelerin en çok ihtiyaç duydukları anda birbirleriyle iş birliği yapmasını ve itfaiye kaynaklarını paylaşmasını zorlaştırdığını, bunun da gerçek bir maliyeti olduğunu ifade etti.

Analiz, bugünkü iklim koşullarında bu şiddetteki olayların güneybatı Fransa'da 20 yılda bir, orta İspanya'da ise 6 yılda bir meydana gelmesinin beklendiğini ortaya koydu.

Imperial College Londra Çevre Politikası Merkezi'nden aşırı hava olayları ve iklim değişikliği araştırmacısı Dr. Clair Barnes, orman yangınlarının sadece bir "şanssızlık" meselesi olmadığını, antroposojenik ısınmanın tırmanan etkilerinin net bir göstergesi olduğunu vurguladı.

Barnes, yağışlı bir kışın ardından gelen yoğun kurak yaz mevsiminin ve ard arda yaşanan sıcak hava dalgalarının ormanları kuru yakıtla doldurduğunu, insan kaynaklı iklim değişikliğinin tetiklediği aralıksız sıcaklığın ise kıvılcımların tutuşarak devasa ve tehlikeli orman yangınlarına dönüşmesi için uygun koşulları yarattığını kaydetti.

Scientific Reports dergisinde yayımlanan ayrı bir çalışma ise 30 Temmuz'da, Portekiz, İspanya, Fransa, İtalya ve Yunanistan'ın ulusal orman yangını kayıtlarını 1981-2025 yılları arasındaki hava ve iklim verileriyle birlikte inceledi.

Araştırmacılar, Fransa ve İspanya'nın bazı bölgelerinde yangını tetikleyen hava koşullarının şiddetinin 2016-2025 yılları arasında, 1981-2010 dönemine kıyasla yüzde 50'ye varan oranlarda arttığını tespit etti.

Ayrıca incelenen her iki ülkenin bazı bölgelerinde, "yüksek düzeyde yangın tetikleyen koşullara" sahip gün sayısının 1981-2010 döneminde yaz başına 10 günden az iken son on yılda yaklaşık 25 güne yükseldiği belirlendi.

WWA'nın atıf analizinin ardından BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, Avrupa'nın mega yangınlarının iklim krizinden kaynaklanan aşırı sıcakların ve kuru arazilerin orman yangınlarını ne kadar hızla yıkıcı ulusal afetlere dönüştürebildiğini gösterdiğini söyledi.

Stiell, insanlığın devasa miktarlarda kömür, petrol ve gaz yakmaya devam ederek gezegeni ısıttığını, bu durumun koşulları daha tehlikeli hale getirdiğini ve mega yangınları daha ölümcül ve yıkıcı kıldığını belirtti.

Çözümlerin de aynı derecede açık olduğunu vurgulayan Stiell, tüm ülkelerin fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye daha hızlı geçmesi, insanları orman yangınlarından mega fırtınalara, sellerden gıda üretimini vuran kuraklıklara kadar kötüleşen iklim etkilerinden koruması gerektiğini ifade etti.

Avrupa Komisyonu verilerine göre, AB'de ormanlık alanların yakınında yaşayan ve yılda en az 10 gün yüksek ila aşırı yangın tehlikesine maruz kalan insan sayısı, küresel sıcaklık artışının 3°C olması durumunda 15 milyon kişi daha artacak. İnsan kaynaklı iklim değişikliği, sanayi öncesi döneme kıyasla dünya yüzey sıcaklığını halihazırda yaklaşık 1.3-1.5°C artırmış durumda.