Büyük nehir deltalarında çökme hızlanıyor

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, dünya genelindeki birçok nehir deltası üzerinde karaların, deniz seviyesinin yükselme hızından daha çabuk çöktüğünü ortaya koydu. 2014 ile 2023 yılları arasında Sentinel-1 uydusunun radar verilerini inceleyen bilim insanları, 40 büyük nehir deltası üzerindeki arazi yüksekliği değişimlerini analiz etti. Sonuçlar, incelenen 18 deltada yıllık ortalama çökme oranının, küresel deniz seviyesindeki ortalama 4 milimetrelik yıllık artışın üzerine çıktığını gösteriyor. Bazı bölgelerde ise arazinin çökme hızı bu oranın iki katına yaklaştığı kaydedildi. Araştırma sonuçları, Rio Grande haricindeki 39 deltanın yerel ölçekte deniz seviyesi artışından daha hızlı çöktüğünü ortaya koydu. İncelenen 40 deltadan 38'inde, analiz edilen alanın yarısından fazlasında çökme tespit edildi. Mississippi, Nil ve Ganj–Brahmaputra'nın da aralarında bulunduğu 19 deltada ise arazinin %90'ından fazlasının çöktüğü belirlendi. Tayland, Endonezya ve Çin'deki deltalar, yılda ortalama 8 milimetreye varan çökme oranlarıyla en çok etkilenen bölgeler arasında yer alıyor. Araştırmada, arazi çökmesi ve deniz seviyesi yükselmesinin bir arada gerçekleşmesinin sel, kıyı erozyonu ve tuzlu su sızması risklerini artırdığı vurgulandı. Bu durumun, aralarında 10 mega kentin de bulunduğu alanlarda yaşayan 350 milyon ila 500 milyon arasındaki nüfusu doğrudan etkilediği belirtildi. Çökmenin temel nedeni olarak, tarım, sanayi ve kentsel kullanım amacıyla yapılan aşırı yer altı suyu çekimi gösteriliyor. Yer altı suyu kullanımı, toprakta sıkışmaya yol açarken; hızlı kentleşme ile baraj ve müdahaleler nedeniyle nehirlerin taşıdığı sediment miktarının azalması süreci hızlandırıyor. Rapor, Mississippi Deltası'nda 1932 yılından bu yana yaklaşık 5.000 kilometrekarelik karanın kaybolduğunu örnekliyor. Araştırmanın ortak yazarlarından Manoochehr Shirzaei, çökme hızını yavaşlatmak için yer altı suyu çekiminin azaltılması, akiferlerin yeniden beslenmesi, nehirlerdeki doğal sediment akışının geri kazandırılması ve yüksek riskli alanlardaki büyük ölçekli altyapı projelerinin sınırlandırılması gibi tedbirlerin uygulanabileceğini belirtti.