İşten çıkarmaların şirketlere getirdiği görünmeyen maliyetler

Şirketlerin bütçe yönetiminde ilk tercihleri arasında yer alan işten çıkarmalar, uzmanlara göre ilk bakışta fark edilmeyen ciddi maliyetleri beraberinde getiriyor. Personel sayısının azaltılmasıyla birlikte iş verimliliğinde düşüş görülürken, geride kalan çalışanların artan sorumlulukları sebebiyle hata yapma olasılığı da artıyor. Aynı zamanda uzun yıllar içinde kazanılan kurumsal hafızanın kaybedilmesi işletmeleri zor durumda bırakıyor. Bu süreçlerin yanı sıra yeni personel bulma ve oryantasyon aşamaları da doğrudan şirket bütçesini etkiliyor.

SHRM 2025-2026 Benchmarking Raporu, yeni bir çalışanın istihdam edilmesinin ilan, mülakat ve değerlendirme gibi yalnızca doğrudan operasyonel maliyetinin ortalama 4 bin 700 dolar olduğunu ortaya koyuyor. Raporda işe alım başına düşen ortalama harcamanın 5 bin 475 dolar olduğu, üst düzey yöneticilerde ise bu rakamın 35 bin 879 dolara ulaştığı ifade ediliyor. İnsan kaynakları bütçelerinin yüzde 26'lık kısmının işe alım faaliyetlerine ayrıldığı aktarılırken, üst düzey bir yöneticinin işten ayrılması ve yerine yeni bir kişinin getirilmesinin maliyetinin normal bir çalışanın yedi katını bulduğu vurgulanıyor.

En önemli görünmeyen maliyet kalemleri arasında verimlilik kaybı başı çekiyor. Bu durum doğrudan kasa çıkışı yaratmasa da düşen ciro ve aksayan işler yüzünden gelir kaybına yol açıyor. Uluslararası Qualtrics Maliyet Analiz Raporu'na göre, 100 çalışanı bulunan bir şirkette personelin yüzde 10'unun işten çıkarılması; ilan masrafları, yeni personelin adaptasyon dönemi ve bu süreçte yaşanan verim düşüşü neticesinde işletmelere yıllık yaklaşık 1,1 milyon dolara mal oluyor.

HR.com tarafından hazırlanan State of Employee Retention raporunda ise şirketlerin iş akdi feshinden sonra ortaya çıkan fazla mesai, geride kalan ekibin motivasyon düşüklüğü ve psikolojik yıpranma gibi gizli maliyetleri yönetmekte zorluk yaşadığı belirtiliyor. İş Dünyasında İnsan ve Dönüşüm Stratejisti Ayşen Laçinel, uluslararası araştırmaların yeterli oryantasyon almayan ve bekledikleri çalışma koşullarını bulamayan personelin kısa sürede işten ayrılmasının ya da çıkarılmasının işletmelere beklenenden daha büyük maliyetler yarattığını dile getirdi.

Laçinel, işe alınan bir kişinin yemek, yol masrafı, işsizlik sigortası, tazminat, yeni ilan açılması, oryantasyon ve eğitim gibi kalemler hesaba katıldığında en az yüzde 50 maliyeti olduğunu belirterek, bu bedelin çalışanın unvanına, kıdemine, çalışma süresine ve maaşına bağlı olarak yüzde 200 oranına kadar çıkabildiğini kaydetti. Piyasada sürdürülebilir kârlılık ve verimlilik yakalamak için sadece sayısal hedefler belirlemenin yetersiz olduğunu vurgulayan Laçinel, çalışanların kendilerini değerli hissetmesinin ve yöneticilerin duygusal zekâ ile otantik liderlik yaklaşımını benimsemesinin giderek önem kazandığını ifade etti.

'İş Dünyasında Yeni Ufuklar' zirvesinde katılımcılara hitap eden Laçinel, kurumların rekabet gücünün artık sadece teknoloji ve finansal yatırımlarla değil, insan sermayesini doğru sevk ve idare edebilme yeteneğiyle belirlendiğini dile getirdi. Günümüz iş dünyasında liderlerin duygusal zekâyı aktif şekilde kullanmasının kritik olduğuna işaret eden Laçinel, insanların verilen sözlerin işe başladıklarında tutulmasını beklediğini söyledi. Yeni kuşak çalışanların kendilerini ifade edebilecekleri alanlar talep ettiğini aktaran Laçinel, zekalarını ve yenilikçi fikirlerini işe yansıtabilmeleri için onlara alan açılması gerektiğini, 'Ne düşünüyorsun?', 'Ne önerirsin?' gibi sorularla çalışan fikirlerine değer verilmesinin çok mühim olduğunu kaydetti.

İş dünyasındaki artan istifalara da değinen Laçinel, birçok şirketin yüksek maaş ve imkânlar sunmasına rağmen gelecekte umut vadettiği çalışanlarını kaybettiğini ve bu durumun arka planında dinlenmediklerini belirten çalışan şikâyetlerinin yer aldığını bildirdi. Yaptıkları insan kaynakları araştırmasında sadece çalışanları dinleyerek yüksek orandaki işe giriş çıkış hareketlerinde önemli bir düşüş sağladıklarını anlatan Laçinel, şirketlerin köklü geçmişleri olsa bile kurum kültürlerini güncellemesi gerektiğini ifade etti. Mevsimlerin değiştiği gibi organizasyonların da kurallarını, iletişim süreçlerini ve kültürlerini yenilememeleri durumunda eskimiş olacaklarını vurgulayan Laçinel, yeni jenerasyonun kendine nefes alacak alan bulamadığı kurumları terk ettiğini belirtti.

Sessiz istifa olgusuna da dikkat çeken Laçinel, kişilerin fiziken orada olup ruhen bulunmadığını, şirketlerin personelin işe giriş çıkış saatlerini ölçmesinin o kişinin katkı sunmasını desteklemediğini ifade etti. Çalışanın işe alındığı andan itibaren iş yerine hangi yenilikleri getirdiğinin, hangi verimlilik alanlarını yarattığının ve eskimiş süreçleri nasıl iyileştirdiğinin önem taşıdığını belirten Laçinel, bu nedenle şirketler açısından değer odaklı yönetimin şart olduğunu sözlerine ekledi.