Kiracı adaylarından belge ve referans talepleri arttı

Kiralık konut talebinin yükselmesiyle birlikte bazı ev sahipleri, kiracı adaylarından SGK hizmet dökümü, kredi kartı limit bilgisi, banka hesap hareketleri, kefil için resmi gelir belgesi, sosyal medya hesabı incelemesi ve önceki ev sahibinden referans gibi ayrıntılı evraklar talep etmeye başladı. Bu durum ev kiralama sürecini uzun ve zorlu bir incelemeye dönüştürdü.

Türkiye genelinde özellikle büyükşehirlerde gayrimenkul piyasası ciddi sıkıntılar yaşıyor. Yüksek faiz oranları ve finansmana erişim zorlukları nedeniyle konut satışları düşerken, kentsel dönüşüm projeleri yüzünden evlerini boşaltan ailelerin piyasaya yönelmesi kiralık konut talebini artırdı. Arzın yetersiz kalmasıyla dengeler ev sahipleri lehine değişti ve "düzenli ödeme yapacak kusursuz kiracı" arayışı giderek daha fazla belge ve güvence talebine yol açtı. Eskiden yalnızca kimlik, depozito ve ilk kira bedeliyle yapılan sözleşmeler artık yerini kapsamlı incelemelere bıraktı.

Sektör temsilcilerine göre yüksek kira bedelli konutlarda ev sahiplerinin istekleri bir banka kredi onay sürecini andırıyor. Kiracının yalnızca mesleği değil, aynı iş yerinde ne kadar süredir çalıştığı da sorgulanıyor. Düzenli gelirini kanıtlayan resmi belgeler sunulmadan görüşme yapılmıyor. Maaş bordrosu, banka hesap hareketleri ve Findeks kredi notunun yanı sıra kredi kartı limiti de isteniyor. Bazı ilanlarda bir yıllık peşin kira, kefil veya yüksek depozito talepleri olağan hale geldi.

Sürecin finansal taramanın ötesine geçtiği görülüyor. Kiracı adaylarından daha önce oturdukları evin sahibiyle iletişime geçilmesine izin vermeleri bekleniyor. Bu yolla ödeme alışkanlıkları, komşuluk ilişkileri ve evi kullanım şekli hakkında bilgi alınmaya çalışılıyor. Emlak danışmanları bazı ev sahiplerinin adayların sosyal medya hesaplarını da incelediğini belirtiyor. Evcil hayvan besleyip beslemedikleri, evden çalışma düzenleri, kalabalık toplantılar yapıp yapmadıkları ve yaşam tarzlarına dair ayrıntılar eleme kriteri olarak kullanılıyor.

Gayrimenkul uzmanı Murat Gözüpek süreci şöyle değerlendirdi: "Eskiden mal sahipleri için sadece düzenli bir gelir beyanı yeterliyken, son yıllarda artan kira uyuşmazlıkları ve uzayan tahliye davaları güven problemini zirveye taşıdı. Artık mülk sahipleri, evlerini bir yatırım aracı olarak güvence altına almak istiyor ve sıfır riskle hareket etmeye çalışıyor. Kentsel dönüşümle birlikte artan talep de ev sahiplerinin elini güçlendirdi. Arzın bu kadar kısıtlı olduğu bir ortamda, ne yazık ki kuralları tamamen mal sahibi koyar hâle geldi."

Bazı ev sahiplerinin öne sürdüğü talepler arasında maaş bordrosu ve SGK hizmet dökümü, banka hesap hareketleri, kredi notu ve kredi kartı limit bilgisi, devlet memuru kefil ile kefilin gelir belgeleri, önceki ev sahibinden yazılı veya sözlü referans, birkaç aylık veya yıllık peşin kira, yüksek depozito bedelleri ve evcil hayvan bulunmadığına dair taahhütname yer alıyor.

Ev sahibi Ahmet Cantanır kendi deneyimini aktardı: "Kiracım ilk birkaç ay düzenli ödedikten sonra bahaneler üretmeye başladı. Tam bir yıl boyunca evimde bedava oturdu. Ne kiramı alabildim ne de yasal olarak hemen çıkarabildim. Mahkeme süreçleri zaten yıllar sürüyor. Bu süreçte hem maddi hem manevi olarak tükendim. Şimdi yeni birine evimi verirken elbette en ince ayrıntısına kadar araştıracağım. İnsanlar bize kızıyor ama kimse bana haksızsın demesin. Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yiyor."

Avukat Volkan Karabağ konunun yasal yönüne dikkat çekti. Ev sahibinin mülkünü koruma güdüsü ve sözleşme serbestisi hukuken anlaşılabilir olsa da talep edilen bilgilerin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile özel hayatın gizliliği sınırlarını aşmaması gerektiğini belirtti. Kiracı adayları kredi kartı limiti veya detaylı banka dökümü gibi hassas verileri paylaşmaya zorlanamaz. Buna rağmen barınma ihtiyacı nedeniyle birçok kişi bu talepleri kabul etmek zorunda kalıyor.